Odlar.media xəbər verir ki, Rusiya-Azərbaycan münasibətləri son günlər yenidən ciddi gərginlik mərhələsinə daxil olub. Moskvanın informasiya məkanında Azərbaycan əleyhinə səslənən sərt, təhqiramiz və təhdid xarakterli fikirlər, Rusiyada yaşayan azərbaycanlılara münasibətlə bağlı narahatlıqlar və Bakının buna verdiyi siyasi-hüquqi cavab iki ölkə arasında onsuz da kövrək olan münasibətlərin yeni sınaq qarşısında qaldığını göstərir.
Bu dəfə diqqət çəkən məqam təkcə ayrı-ayrı şəxslərin Azərbaycan haqqında səsləndirdiyi fikirlər deyil. Əsas məsələ həmin ritorikanın Rusiya mediasında geniş yayılması və bunun fonunda Moskva-Bakı münasibətlərinin siyasi müstəvidə yenidən müzakirə predmetinə çevrilməsidir.
Bakının etirazı: diplomatik kanallar işə düşüb
Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi avqustun 18-də Rusiya Federasiyasının Azərbaycandakı səfiri Mixail Yevdokimovu nazirliyə çağırıb. Azərbaycan tərəfi Rusiya informasiya məkanında ölkəyə, Azərbaycan xalqına və dövlət rəhbərliyinə qarşı səsləndirilən təxribat xarakterli, təhqiramiz və təhdid məzmunlu bəyanatlardan ciddi narahatlıq ifadə edib və qəti etirazını bildirib.
Bu addımın özü göstərir ki, Bakı məsələni artıq sadəcə jurnalist və ya bloqer ritorikası kimi qiymətləndirmir. Azərbaycan üçün söhbət dövlətin nüfuzuna, siyasi sabitliyə və ölkənin milli maraqlarına qarşı yönələn informasiya təzyiqindən gedir.
Burada mühüm bir məqamı da qeyd etmək lazımdır: Rusiyada fəaliyyət göstərən hər bir media nümayəndəsinin və ya bloqerin mövqeyi avtomatik olaraq Rusiya dövlətinin rəsmi mövqeyi hesab edilə bilməz. Lakin bu şəxslərin açıqlamalarının geniş auditoriyaya çatdırılması və müəyyən siyasi dairələrdə həmin ritorikaya münasibətin formalaşması məsələnin siyasi çəkisini artırır.
Təzyiqin informasiya cəbhəsi
Son günlər Rusiya informasiya məkanında Azərbaycanla bağlı sərt çıxışların artması təsadüfi hadisə kimi görünmür. Yerli və beynəlxalq müşahidəçilər bunu iki ölkə arasında uzun müddətdir davam edən etimad probleminin yeni təzahürü kimi qiymətləndirirlər. JAM News-un təhlilində də son hadisələrin daha geniş və uzunmüddətli münasibətlər pisləşməsi kontekstində baş verdiyi qeyd olunur.
Xüsusilə diqqət çəkən məsələ Rusiyada yaşayan Azərbaycan diasporu ətrafında yaranmış vəziyyətdir. Son aylarda bir sıra azərbaycanlı diaspor nümayəndələrinin saxlanılması, deportasiya edilməsi və digər hüquqi təzyiqlərlə üzləşməsi Bakıda ciddi narahatlıq yaradıb. JAM News son proseslərin 2025-ci ilin yayından etibarən Azərbaycan diasporunun bəzi tanınmış üzvlərinə qarşı təzyiqlərlə müşayiət olunduğunu yazır.
Avqustun 17-də Moskva Azərbaycan Milli-Mədəni Muxtariyyətinin rəhbəri Bəxtiyar Həsənovun Rusiyadan deportasiya edilməsi də münasibətlərin gərginliyi fonunda xüsusi diqqət çəkib. Eyni gün Azərbaycanın üç Rusiya vətəndaşı barəsində beynəlxalq axtarış qərarı verməsi iki ölkə arasında qarşılıqlı sərtləşmənin yeni nümunəsi kimi qiymətləndirilib. Bununla belə, hadisələrin birbaşa bir-birinə cavab olaraq baş verdiyini təsdiqləyən açıq sübut yoxdur.
Bakının cavabı daha sərt və hüquqi müstəvidədir
Azərbaycanın cavab reaksiyalarından biri də Rusiyada fəaliyyət göstərən üç media və siyasi ekspertin beynəlxalq axtarışa verilməsi olub. Açıq mənbələrdə onların Azərbaycan əleyhinə çağırışlarla bağlı ittihamlarla üzləşdiyi bildirilir.
Bu addımın siyasi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, Bakı Rusiyanın informasiya məkanından gələn təhdidlərə yalnız siyasi bəyanatla deyil, hüquqi mexanizmlərlə cavab verməyə üstünlük verir.
Bu yanaşma Azərbaycan dövlətinin son illərdə nümayiş etdirdiyi daha prinsipial xarici siyasət xəttinə də uyğundur: ölkə öz ərazisinə, dövlətçiliyinə və milli təhlükəsizliyinə qarşı istənilən müdaxiləni hansı ölkədən gəlməsindən asılı olmayaraq qəbuledilməz hesab edir.
Məsələnin arxasında Ukrayna faktoru da varmı?
Rusiya-Azərbaycan münasibətlərindəki gərginliyin yalnız media müstəvisindəki qarşıdurma ilə izah edilməsi kifayət deyil.
Azərbaycan son illərdə xarici siyasətdə daha çoxmərkəzli və balanslaşdırılmış kurs yürüdür. Bakı həm Rusiya ilə münasibətləri saxlamağa, həm Türkiyə ilə strateji müttəfiqliyi dərinləşdirməyə, həm Avropa İttifaqı və ABŞ-la əməkdaşlığı genişləndirməyə, həm də Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələri gücləndirməyə çalışır.
Bununla yanaşı, Azərbaycan-Ukrayna münasibətlərində də müəyyən istiqamətlər üzrə əməkdaşlığın genişlənməsi Moskvanın diqqətindən kənarda qalmır. 2026-cı ilin aprelində Azərbaycan və Ukrayna arasında hərbi-sənaye əməkdaşlığına dair razılaşmanın imzalanması da beynəlxalq mediada xüsusi qeyd olunmuşdu.
Moskva üçün əsas məsələ Azərbaycanın hansısa bir dövlətlə münasibət qurması deyil, daha geniş mənada Cənubi Qafqazda öz təsir imkanlarının əvvəlki səviyyədə qalmamasıdır.
Zəngəzur məsələsi Moskvanın narahatlığını artıran amillərdən biridir
Cənubi Qafqazda geosiyasi mənzərə sürətlə dəyişir.
Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində sülh prosesinin irəliləməsi, regionda yeni nəqliyyat kommunikasiyalarının gündəmə gəlməsi və Zəngəzur istiqamətində beynəlxalq layihələrin müzakirəsi regionun geosiyasi əhəmiyyətini daha da artırıb.
Azərbaycanın məqsədi regionda kommunikasiyaların açılmasından və yeni iqtisadi əlaqələrdən maksimum fayda əldə etməkdir. Bakı bunu öz milli maraqları və suverenliyi çərçivəsində həyata keçirmək istəyir.
Rusiya isə tarixən Cənubi Qafqazda mühüm təsir imkanlarına malik olub. Ermənistan-Azərbaycan münasibətlərində yeni reallıqların yaranması və regionda digər aktorların fəallaşması Moskvanın əvvəlki dominant mövqeyini zəiflədə bilər.
Bu səbəbdən Rusiya-Azərbaycan münasibətlərindəki gərginliyin yalnız ikitərəfli anlaşılmazlıqlar deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqaz uğrunda dəyişən geosiyasi rəqabət kontekstində də nəzərdən keçirilməsi vacibdir.
Moskvanın ritorikası ilə diplomatik mesajları arasında ziddiyyət
Maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, Moskva ilə Bakı arasında münasibətlərdə bir tərəfdən sərt ritorika müşahidə edilir, digər tərəfdən isə yüksək səviyyəli dialoqun tamamilə dayandırılması baş verməyib.
Bundan bir neçə həftə əvvəl Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə telefon danışığı aparmışdı. Həmin təmas iki ölkə arasında dialoqun davam etdirilməsi baxımından mühüm siyasi siqnal kimi qiymətləndirilmişdi.
Deməli, hazırkı mənzərəni “Rusiya Azərbaycanla bütün münasibətləri kəsmək istəyir” kimi təqdim etmək doğru olmaz.
Daha real görünən ssenari Moskvanın Bakı ilə münasibətləri tamamilə itirmək istəməməsi, lakin Azərbaycanı öz maraqları ilə daha çox hesablaşmağa məcbur etmək üçün müxtəlif siyasi və informasiya rıçaqlarından istifadə etməyə çalışmasıdır.
Azərbaycan artıq əvvəlki Azərbaycan deyil
Moskvanın hesablamalarında ən mühüm dəyişikliklərdən biri də Azərbaycanın regiondakı siyasi çəkisinin artmasıdır.
2020-ci il Vətən müharibəsindən sonra Azərbaycanın hərbi-siyasi mövqeyi əhəmiyyətli dərəcədə güclənib. 2023-cü ildə Qarabağ üzərində suverenliyin tam bərpası isə ölkənin regional geosiyasi çəkisini daha da artırıb.
Bakı artıq regiondakı proseslərin yalnız iştirakçısı deyil, əsas müəyyənedicilərindən biridir.
Azərbaycanın enerji infrastrukturu Avropa üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Orta Dəhliz ölkəni Şərq-Qərb nəqliyyat marşrutlarının əsas halqalarından birinə çevirir. Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətləri, Mərkəzi Asiya ilə artan əlaqələr və Avropa ilə enerji əməkdaşlığı Bakının xarici siyasətdə manevr imkanlarını genişləndirir.
Bu reallıq Rusiyanın əvvəlki təsir modelinin Cənubi Qafqazda dəyişməsi deməkdir.
“Diaspor kartı”nın aktivləşməsi
Rusiya-Azərbaycan münasibətlərində xüsusi həssas mövzulardan biri də Rusiyada yaşayan milyonlarla azərbaycanlı ilə bağlı məsələdir.
Azərbaycan diasporunun Rusiyanın ictimai-iqtisadi həyatında mühüm rolu var. Buna görə diaspor nümayəndələrinə qarşı atılan hər bir addım Bakıda yalnız fərdi hüquqi məsələ kimi deyil, daha geniş siyasi kontekstdə də qiymətləndirilə bilər.
Əgər diaspor məsələsi sistemli təzyiq görüntüsü yaratmağa başlayarsa, bu, iki ölkə arasında münasibətlərə əlavə gərginlik gətirə bilər.
Məhz buna görə Moskvanın Azərbaycan diasporu ilə bağlı siyasəti qarşıdakı dövrdə Bakı-Moskva münasibətlərinin əsas indikatorlarından birinə çevrilə bilər.
Qarşıdurma dərinləşə bilərmi?
Hazırkı vəziyyəti tammiqyaslı siyasi qarşıdurma adlandırmaq hələ tezdir.
Lakin təhlükəli tendensiya göz qabağındadır: diplomatik narazılıqlar, informasiya hücumları, hüquqi tədbirlər və diaspor məsələsi eyni vaxtda gündəmə gəlir.
Bu proses nəzarətsiz şəkildə davam edərsə, tərəflərin qarşılıqlı etimadını daha da zəiflədə bilər.
Xüsusilə Rusiya informasiya məkanında Azərbaycan əleyhinə təhdid və zorakılıq çağırışlarının yayılması vəziyyəti daha həssas edir. Azərbaycan XİN-in Rusiya səfirini çağırması da məhz bu səbəbdən diplomatik xəbərdarlıq kimi qiymətləndirilə bilər.
Bakı üçün əsas məsələ suverenlikdir
Azərbaycanın son illərdəki xarici siyasətində dəyişməyən əsas xətt var: ölkə öz qərarlarını özü vermək istəyir.
Bu, Rusiya ilə düşmənçilik siyasəti demək deyil. Əksinə, Azərbaycan Rusiya ilə iqtisadi, humanitar, nəqliyyat və digər sahələrdə əməkdaşlığın davam etdirilməsində maraqlı olduğunu dəfələrlə nümayiş etdirib.
Amma Bakı artıq münasibətlərdə birtərəfli asılılıq modelini qəbul etmək niyyətində deyil.
Azərbaycanın mesajı sadədir: qarşılıqlı hörmət varsa, əməkdaşlıq mümkündür; təzyiq və təhdid varsa, buna da hüquqi və siyasi cavab veriləcək.
Moskva üçün ən düzgün yol dialoqdur
Rusiya ilə Azərbaycan arasında tarixi, iqtisadi və humanitar əlaqələrin mövcudluğu iki ölkənin qarşıdurmadan daha çox əməkdaşlıqdan fayda əldə edə biləcəyini göstərir.
Moskvanın Azərbaycanla münasibətlərdə informasiya təzyiqi və sərt ritorikaya üstünlük verməsi uzunmüddətli perspektivdə Rusiyanın öz maraqlarına da zərər vura bilər.
Çünki Azərbaycan regionda alternativ tərəfdaşlıqlar qura bilən, enerji və nəqliyyat layihələrində mühüm mövqeyə malik və öz xarici siyasət prioritetlərini sərbəst müəyyənləşdirən dövlətdir.
Bakı ilə münasibətlərin qorunmasının yolu isə təzyiqdən deyil, qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılmasından keçir.
Nəticə
Son günlər Rusiya-Azərbaycan münasibətlərində müşahidə olunan gərginlik bir neçə bloqerin və ya jurnalistin açıqlaması ilə məhdudlaşmır. Hadisələr daha geniş siyasi mənzərənin bir hissəsidir.
Bir tərəfdə Azərbaycanın artan regional çəkisi, müstəqil xarici siyasət kursu, Türkiyə və Qərblə genişlənən əlaqələri, Mərkəzi Asiya ilə yaxınlaşması və yeni nəqliyyat imkanları dayanır.
Digər tərəfdə isə Cənubi Qafqazda əvvəlki təsir imkanlarını qorumağa çalışan Rusiya var.
Bu iki yanaşmanın toqquşduğu nöqtədə informasiya savaşı, diplomatik bəyanatlar və qarşılıqlı hüquqi addımlar meydana çıxır.
Ən vacib məsələ isə bundan sonra tərəflərin hansı yolu seçəcəyidir.
Əgər Moskva və Bakı qarşılıqlı ittihamların və informasiya hücumlarının daha da dərinləşməsinə imkan versələr, münasibətlərdə yeni və daha ağır böhran yarana bilər. Əgər diplomatik kanallar işləsə və qarşılıqlı hörmət prinsipi əsas götürülsə, hazırkı gərginliyin nəzarətdə saxlanılması mümkündür.
Azərbaycanın mövqeyi baxımından isə əsas xətt dəyişmir: ölkə heç bir dövlətlə qarşıdurma axtarmır, lakin öz suverenliyinə, dövlətçiliyinə və milli maraqlarına qarşı təzyiqi də qəbul etmir.
Məhz bu səbəbdən qarşıdakı günlərdə Moskvanın atacağı addımlar Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinin gələcək istiqamətini müəyyənləşdirən əsas faktor olacaq.
Müəllif: Odlar.media