Odlar.media xəbər verir ki, müasir cəmiyyətdə insanların uğuru çox vaxt qazancı, sahib olduqları əmlak və maddi imkanları ilə ölçülür. Bəzən insanın biliyi, yaradıcılığı, peşəkarlığı və cəmiyyətə verdiyi töhfələr belə onun gəlirindən daha az əhəmiyyətli hesab olunur. Bəs niyə insanlar maddi uğura bu qədər önəm verir? Pul qazana bilmədiyimiz işlər həqiqətən mənasızdırmı və insanın dəyərini onun qazancı müəyyənləşdirirmi?
Bu barədə Odlar.media xəbər portalına danışan Psixologiya Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzinin direktoru, psixoloq Almara Ağaqızı bildirib ki, maddi uğur çox vaxt psixoloji rahatlıq, təhlükəsizlik və sosial statusla əlaqələndirilir.
Psixoloqun sözlərinə görə, “Filankəs çox uğurludur” ifadəsini eşidəndə insanların əksəriyyətinin ağlına ilk olaraq həmin şəxsin xarakteri, biliyi və ya cəmiyyətə verdiyi töhfə deyil, maddi vəziyyəti gəlir. Bu isə təsadüfi deyil. Müasir cəmiyyətdə pul təkcə iqtisadi vasitə deyil, həm də uğurun, nüfuzun və sosial statusun simvoluna çevrilib.
Almara Ağaqızı qeyd edib ki, insanın ən fundamental psixoloji ehtiyaclarından biri təhlükəsizlik hissidir. Abraham Maslowun irəli sürdüyü ehtiyaclar iyerarxiyasında fizioloji ehtiyaclardan sonra təhlükəsizlik ehtiyacı gəlir. Maddi imkanlar insanın qidalanma, yaşayış, səhiyyə və gələcəklə bağlı narahatlıqlarını azaltdığı üçün pul bir çox hallarda təhlükəsizlik mənbəyi kimi qəbul edilir. Bu səbəbdən maddi uğur insanlarda rahatlıq və sabitlik hissi yaradır.
Pul sosial dəyərin göstəricisinə necə çevrilir?
Almara Ağaqızının sözlərinə görə, məsələ yalnız maddi ehtiyacların ödənilməsi ilə məhdudlaşmır. İnsan sosial varlıq olduğu üçün özünü başqaları ilə müqayisə edir, ətrafındakı insanların həyat tərzinə, qazancına və sahib olduqlarına baxaraq öz mövqeyini müəyyənləşdirməyə çalışır.
Psixologiyada bu yanaşma sosial müqayisə nəzəriyyəsi ilə izah olunur. Beləliklə, pul zaman keçdikcə ehtiyacları ödəyən vasitə olmaqdan çıxaraq sosial dəyərin göstəricisinə çevrilir.
“Tez-tez müşahidə etmişəm ki, insanlar bəzən bir şəxsin nə qədər dürüst, mərhəmətli və ya savadlı olduğunu bilmədən onun maddi imkanlarına əsaslanaraq ilkin fikir formalaşdırırlar. Halbuki yüksək gəlir hər zaman yüksək intellektin, mənəviyyatın və ya xoşbəxtliyin göstəricisi deyil”, – deyə psixoloq bildirib.
Onun fikrincə, bu yanaşmanın formalaşmasında “halo effekti” də mühüm rol oynayır. İnsan beyni bir sahədə uğur qazanan şəxsin digər sahələrdə də mütləq uğurlu olduğunu düşünməyə meyillidir. Məsələn, varlı bir insan haqqında onun ağıllı, bacarıqlı və hər şeyi düzgün edən biri olduğu qənaətinə gəlinə bilər. Lakin bu cür nəticələr hər zaman reallığı əks etdirmir.
Sosial media uğur anlayışını dəyişir
Psixoloq vurğulayıb ki, sosial media dövründə maddi uğura verilən həddindən artıq dəyər daha da güclənib. İnsanlar sosial şəbəkələrdə bahalı avtomobillər, dəbdəbəli evlər, brend geyimlər və lüks həyat tərzi ilə bağlı paylaşımlarla tez-tez qarşılaşırlar. Ancaq həmin görüntülərin arxasında dayanan borclar, stress, münasibətlərdəki problemlər və psixoloji çətinliklər çox vaxt görünmür.
Nəticədə uğurun tərifi getdikcə daha çox maddi göstəricilərlə ölçülməyə başlayır. İnsanlar başqalarının nümayiş etdirdiyi həyat tərzini öz həyatları ilə müqayisə edir, bu isə bəzən narazılıq, özünəinamın azalması və uğursuzluq hissi yaradır.
Pul qazandırmayan peşə dəyərsizdirmi?
Məsələnin başqa bir tərəfi də insanların gəlir gətirməyən işlərə münasibətidir. Bəzən yazıçılıq, rəssamlıq, heykəltəraşlıq və digər yaradıcı fəaliyyətlərlə məşğul olan şəxslər yalnız bu işlərdən kifayət qədər pul qazana bilmədiklərinə görə uğursuz hesab edilirlər. Halbuki hər bir fəaliyyətin dəyəri onun qazandırdığı məbləğlə müəyyənləşmir.
İnsan hansısa sənəti sevdiyi, özünü ifadə etdiyi, cəmiyyətə fayda verdiyi və ya mənəvi məmnunluq qazandığı üçün həmin sahədə fəaliyyət göstərə bilər. Həmin işin dərhal gəlir gətirməməsi onun mənasız olması demək deyil.
Digər tərəfdən, cəmiyyətdə maddi qazancın insanın nüfuzuna təsir etməsi də danılmazdır. Bəzən eyni fəaliyyətlə məşğul olan iki insana fərqli münasibət göstərilir: biri qazancı ilə tanındıqda bacarıqlı və uğurlu hesab edilir, digəri isə maddi gəliri az olduğu üçün yetərincə qiymətləndirilmir. Bu yanaşma insanın əməyini və potensialını yalnız iqtisadi nəticələrlə ölçmək problemini ortaya çıxarır.
İnsanın həqiqi dəyəri nə ilə ölçülməlidir?
Almara Ağaqızı bildirib ki, insanın dəyəri qazandığı pulla ölçülə bilməz. Pul həyat keyfiyyətini yaxşılaşdıra, imkanları genişləndirə və maddi sabitlik yarada bilər. Lakin empatiya, vicdan, dürüstlük, peşəkarlıq, yaradıcılıq, mənəvi zənginlik və başqalarına fayda vermək kimi xüsusiyyətləri pulla ölçmək mümkün deyil.
“Bu, pulun əhəmiyyətsiz olduğu anlamına gəlmir. Maddi sabitlik insanın psixoloji rifahı üçün vacib amillərdən biridir. Lakin problem pulun özündə deyil, insanın bütün dəyərinin yalnız qazancı ilə ölçülməsindədir. Bu yanaşma həm fərdi, həm də cəmiyyəti yanlış qiymətləndirmələrə aparır”, – deyə psixoloq vurğulayıb.
Onun sözlərinə görə, həqiqi psixoloji sağlamlıq yalnız maddi uğur qazanmaqla deyil, həm də özünü faydalı, mənalı və dəyərli hiss etməklə formalaşır. Maddi qazanc həyatın vacib hissəsidir, lakin insanın kim olduğunu müəyyən edən yeganə meyar deyil.
Psixoloq əlavə edib ki, cəmiyyət insanları pullarına görə qiymətləndirməyə meyilli olsa da, insanın həqiqi dəyəri onun qazancından daha geniş anlayışdır. Maddi uğur insana müəyyən nüfuz qazandıra bilər, lakin şəxsiyyəti, mənəviyyatı və cəmiyyətə verdiyi töhfələr onu həqiqətən dəyərli edən əsas xüsusiyyətlərdir.
Psixoloq M. Almara Ağaqızı
PRİM – “Psixososial Reabilitasiya və İnkişaf Mərkəzi”nin direktoru
Uşaqların valideyn itkisi ilə bağlı dəstək və məsləhət üçün Bakı şəhəri, Zahid Xəlilov 48A, Elmlər m/st yaxınlığındakı PRİM Mərkəzinə müraciət etmək və ya 050 777 80 04 nömrəsi ilə əlaqə saxlamaq mümkündür. Həmçinin Instagram səhifəsi vasitəsilə də kontakt yaratmaq mümkündür.
Mənbə: Odlar.media