Odlar.media xəbər verir ki, Rusiyada neftayırma zavodlarına davam edən dron hücumları ölkənin yanacaq bazarında ciddi təzyiq yaradıb. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) məlumatına görə, Rusiyada neft emalı 2026-cı ilin iyununda sutkada 3,8 milyon barelə düşüb. Bu, 20 ildən artıq müddətdə ən aşağı göstəricidir. Eyni dövrdə benzin istehsalı illik müqayisədə 20 faiz, dizel istehsalı isə təxminən 30 faiz azalıb.
Mövcud vəziyyət Moskvanı daxili bazarı qorumaq üçün yanacaq ixracına məhdudiyyətlər tətbiq etməyə vadar edib. IEA bildirir ki, Rusiyada benzin ixracına qadağa tətbiq olunub, iyul ayında isə dizel ixracına da məhdudiyyətlər gətirilib. Agentliyin məlumatına görə, iyunun sonuna Rusiyanın regionlarının 92 faizində yanacaq çatışmazlığı ilə bağlı məlumatlar yayılıb və regionların təxminən üçdə ikisində yanacaq alışına müxtəlif məhdudiyyətlər tətbiq edilib.
Əsas risk: dizel bazarı
Rusiyanın problemi yalnız ölkənin daxili bazarı ilə məhdudlaşmır. Rusiya uzun müddət qlobal dizel ticarətində mühüm ixracatçılardan biri olub. IEA-nın məlumatına görə, Rusiya daxili tələbatını əhəmiyyətli dərəcədə üstələyən dizel istehsal edir və tarixən istehsalının böyük hissəsini ixrac edib.
Bu səbəbdən Rusiyada neftayırma güclərinin azalması dünya bazarında dizel təklifini sıxışdırır. IEA sentyabr hesabatında bildirir ki, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında qlobal dəniz yolu ilə qazoyl və dizel ixracı əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 10 faiz azalıb. Rusiya və Yaxın Şərqdən ixracın kəskin azalması bazardakı gərginliyi daha da artırıb. Agentlik qlobal dizel bazarında təzyiqin yaxın aylarda da davam edə biləcəyini bildirir.
Azərbaycana təsir necə ola bilər?
Azərbaycan üçün əsas məsələ Rusiyadan birbaşa yanacaq idxalından daha çox beynəlxalq bazardakı qiymət və logistika dəyişiklikləridir.
Azərbaycanın daxili bazarında Aİ-92 markalı benzinin və dizelin qiyməti sərbəst bazar mexanizmi ilə deyil, Tarif (qiymət) Şurasının qərarları ilə tənzimlənir. Son dəyişiklik 2025-ci ilin dekabrında qəbul edilib və 2026-cı il yanvarın 1-dən Aİ-92 benzininin pərakəndə qiyməti 1,15 manat, dizelin qiyməti isə 1,10 manat müəyyənləşdirilib.
Bu səbəbdən Rusiyada yaranan yanacaq çatışmazlığının avtomatik olaraq Azərbaycanda Aİ-92 və dizelin qiymətinin artmasına gətirib çıxaracağını demək düzgün olmaz. Bunun üçün Azərbaycanda tarif dəyişikliyi ilə bağlı ayrıca qərar qəbul edilməlidir.
Lakin beynəlxalq bazarda dizelin bahalaşması Azərbaycana dolayı təsir göstərə bilər. Xüsusilə yükdaşıma, kənd təsərrüfatı, tikinti, logistika və digər yanacaq-intensiv sahələrdə xərclərin artması son nəticədə mal və xidmətlərin maya dəyərinə təsir göstərə bilər.
Digər tərəfdən, Azərbaycan özünün neft hasilatı və neft emalı imkanlarına malik olduğundan Rusiyadakı böhranın Azərbaycanda eyni miqyasda yanacaq qıtlığı yaratması üçün ayrıca daxili təchizat problemi də yaranmalıdır. Hazırkı məlumatlar belə bir vəziyyətin formalaşdığını göstərmir.
Böhran müvəqqətidir, yoxsa uzana bilər?
IEA-nın son qiymətləndirməsi problemin yalnız qısamüddətli xarakter daşımadığını göstərir. Agentliyin məlumatına görə, bəzi Rusiya neftayırma zavodlarında zədələnmiş mürəkkəb qurğuların bərpası altı-səkkiz ay çəkə bilər. Məsələn, Moskva neftayırma zavodunun ciddi zədələnmiş hissəsinin 2027-ci ilin əvvəlinədək fəaliyyətə qayıtmayacağı bildirilir.
Bununla yanaşı, Rusiyanın daxili bazarı qorumaq üçün ixrac məhdudiyyətlərini uzatması da beynəlxalq bazarda təklifin azalması riskini artırır. IEA hesab edir ki, Rusiya və Yaxın Şərqdə neftayırma fəaliyyətinin bərpası və ya yanacağa tələbatın əhəmiyyətli dərəcədə azalması baş verməsə, qlobal dizel bazarı yaxın aylarda da təzyiq altında qala bilər.
Beləliklə, hazırkı mərhələdə Rusiyadakı yanacaq böhranının Azərbaycan üçün əsas riskinin yanacaqdoldurma məntəqələrində benzin qıtlığı deyil, beynəlxalq dizel qiymətlərinin və daşınma xərclərinin yüksəlməsi olduğu görünür.
Aİ-92 benzininin və dizelin Azərbaycanda pərakəndə qiymətinin dəyişməsi isə ayrıca dövlət tarif qərarından asılı olacaq. Bu baxımdan Rusiyada baş verən proseslər qiymət artımı üçün avtomatik səbəb deyil, lakin qlobal yanacaq bazarında əlavə təzyiq faktoru kimi çıxış edə bilər.
Odlar.media