Odlar.media xəbər verir ki, ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) uçot dərəcəsini artırması qlobal maliyyə bazarlarında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Sentyabrın 16-da FED faiz dərəcəsini 25 baza bəndi artıraraq 3,75–4 faiz aralığına yüksəldib.
Qərarın əsas səbəbləri sırasında inflyasiyanın hələ də 2 faizlik hədəfdən yüksək olması, iqtisadi fəallığın və daxili tələbin davam etməsi, eləcə də enerji qiymətləri və geosiyasi risklərin inflyasiya təzyiqini artırması göstərilir.
FED-in sentyabr proqnozlarına əsasən, ABŞ-da şəxsi istehlak xərcləri (PCE) üzrə inflyasiyanın 2026-cı ildə 3,7 faiz, 2027-ci ildə isə 2,3 faiz təşkil edəcəyi gözlənilir. 2026-cı ilin sonu üçün federal fondlar dərəcəsinin median proqnozunun 4,1 faiz olması isə yüksək faizlərin müəyyən müddət davam edə biləcəyinə işarə edir.
Dollar və qlobal bazarlar
Faiz artımının əsas qlobal nəticələrindən biri dollarla borclanmanın və investisiyaların maliyyələşdirilməsinin bahalaşmasıdır. ABŞ aktivlərinin gəlirliliyi yüksəldikcə inkişaf etməkdə olan ölkələrdən ABŞ bazarlarına kapital axını arta və həmin ölkələr üçün xarici maliyyələşmə şərtləri sərtləşə bilər.
Bu proses dolların digər valyutalara nisbətdə möhkəmlənməsinə də şərait yarada bilər. Nəticədə dollarla borcu olan ölkələrin maliyyə yükü arta, idxal xərcləri və kapital cəlbi ilə bağlı risklər yüksələ bilər.
Qızıl üçün əsas risk nədir?
FED-in sərt pul siyasəti qızıl bazarına da təsir göstərir. Gəlir gətirməyən aktiv kimi qızıl üçün faizlərin yüksəlməsi onun alternativ dəyərini artırır. ABŞ istiqrazlarının gəlirliliyinin yüksəlməsi və dolların möhkəmlənməsi qızıl qiymətləri üzərində təzyiq yarada bilər.
Bununla belə, qızılın dinamikasını yalnız FED-in faktiki faiz qərarı müəyyən etmir. Bazar iştirakçıları gələcək pul siyasətini əvvəlcədən qiymətlərə daxil edirlər. FED-in gözləniləndən daha sərt mövqe nümayiş etdirməsi faiz dərəcəsi dəyişməsə belə qızılın ucuzlaşmasına səbəb ola bilər.
Digər tərəfdən, geosiyasi gərginlik, maliyyə bazarlarındakı qeyri-müəyyənlik, mərkəzi bankların qızıl alışları və təhlükəsiz aktivlərə tələbin artması faizlərin qızıla mənfi təsirini zəiflədə bilər.
Bu baxımdan qızıl üçün nominal faizlərlə yanaşı real faiz dərəcələri, dolların məzənnəsi, inflyasiya gözləntiləri və qlobal risk iştahı da mühüm göstəricilərdir.
FED-in qərarı manata necə təsir edə bilər?
Azərbaycan iqtisadiyyatında FED-in faiz artımı manatın məzənnəsinə birbaşa və avtomatik təzyiq yaratmır. Manatın məzənnəsinə əsas təsir edən amillər ölkənin valyuta gəlirləri, neft-qaz ixracından daxilolmalar, tədiyyə balansı, valyuta bazarında tələb və təklif, həmçinin Mərkəzi Bankın siyasətidir.
Valyuta bazarında dollar təklifinin tələbi üstələməsi və Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarının avqustun 31-nə 15,3 milyard dollara çatması xarici şokların təsirini müəyyən qədər yumşalda bilən amillər kimi qiymətləndirilir.
Bununla belə, dolların qlobal miqyasda uzun müddət möhkəmlənməsi inkişaf etməkdə olan ölkələrin valyutaları üzərində təzyiq yarada bilər. Azərbaycanın dollarla ixrac gəlirləri və yüksək valyuta ehtiyatları bu təsirin manata ötürülməsini müəyyən qədər məhdudlaşdıra bilər.
Bu səbəbdən Azərbaycan üçün əsas məsələ FED-in təkcə bir faiz artımı deyil, ABŞ-da yüksək faizlərin nə qədər müddət davam edəcəyi olacaq.
İnflyasiya və neft amili
FED-in faiz qərarının Azərbaycanda inflyasiyaya birbaşa təsir göstərməsi gözlənilən deyil. Ölkədə qiymətlərin formalaşmasına dolların məzənnəsi, dünya ərzaq və enerji qiymətləri, logistika xərcləri və daxili tələb kimi müxtəlif amillər birlikdə təsir edir.
Daha mühüm risklərdən biri qlobal iqtisadi artımın zəifləməsidir. Sərt pul siyasəti dünya tələbatını və əmtəə qiymətlərini aşağı sala bilər. Bu, Azərbaycan üçün ikili təsir yarada bilər: bəzi idxal xərcləri azalsa da, neftə qlobal tələbatın və nəticə etibarilə ixrac gəlirlərinin azalması riski yarana bilər.
Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün məhz neft gəlirlərinin mümkün azalması daha əhəmiyyətli kanallardan biri hesab olunur.
Xarici investisiyalar bahalaşa bilər
FED-in yüksək faiz siyasəti inkişaf etməkdə olan bazarlarda maliyyələşmənin qiymətini də artıra bilər. ABŞ aktivlərinin gəlirliliyi yüksəldikcə investorlar daha riskli bazarlara kapital yatırmaq üçün daha yüksək gəlirlilik tələb edə bilərlər.
Azərbaycanın enerji gəlirləri, valyuta ehtiyatları, fiskal imkanları, qeyri-neft sektorunun inkişafı və regional layihələri isə ölkəyə investisiya qərarlarında nəzərə alınan digər amillər sırasında yer alır.
Nəticə etibarilə, FED-in faiz qərarının Azərbaycan üçün əsas təsir kanalları manatın məzənnəsindən daha çox qlobal dolların mövqeyi, xarici maliyyələşmənin dəyəri, neftə qlobal tələb və investisiya axınları ilə bağlıdır.
Qarşıdakı dövrdə bazarlar üçün əsas məsələ FED-in növbəti qərarlarından əlavə, faizlərin hansı səviyyədə və nə qədər müddət saxlanılacağı olacaq. Dolların və neft qiymətlərinin dinamikası, həmçinin qlobal risk iştahı da Azərbaycan iqtisadiyyatına təsirin miqyasını müəyyənləşdirən əsas göstəricilərdən olacaq.
Odlar.media