Odlar.media xəbər verir ki, deputat Xudavəng və Gəncəsər monastırlarının Azərbaycan tarixinin və mədəni irsinin mühüm nümunələri olduğunu bildirib.
Deputat qeyd edib ki, bu abidələrin tarixi mənsubiyyəti ilə bağlı məsələlər elmi araşdırmalar və tarixi sənədlər əsasında beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılmalıdır.
“Xudavəng və Gəncəsər monastırları Azərbaycanın çoxəsrlik tarixi-mədəni irsinin mühüm nümunələridir. AMEA alimlərinin araşdırmaları bu abidələrin Qafqaz Albaniyasının tarixi ilə bağlılığını, işğal illərində isə onların ilkin görkəminə müdaxilələr edildiyini və erməniləşdirilməsi istiqamətində addımlar atıldığını göstərir”, – deyə deputat bildirib.
AMEA-nın 21 sentyabr 2026-cı il tarixli məlumatında da Xudavəng monastırının ilkin tikililərinin təxminən V–VI əsrlərə aid edildiyi, abidənin erkən xristianlıq dövründə bölgənin mühüm dini mərkəzlərindən biri olduğu və kompleksdə Xaçın məlikliyinin hökmdarlarına və onların ailə üzvlərinə aid qəbir abidələri və kitabələrin qorunduğu qeyd edilir.
Deputatın sözlərinə görə, tarixi irsin qorunması istiqamətində əsas diqqət elmi sübutların sistemləşdirilməsinə yönəldilməlidir.
“Xudavəng və Gəncəsər üzrə tarixi fotoşəkilləri, arxiv sənədlərini, kitabələri, memarlıq xüsusiyyətlərini və ekspert rəylərini birləşdirən vahid elmi-hüquqi dosye hazırlanmalı, beynəlxalq təşkilatlara təqdim edilməlidir. Abidələrin hazırkı vəziyyətinin müstəqil ekspertlər tərəfindən araşdırılması üçün də təşəbbüs göstərilməlidir”, – deyə o vurğulayıb.
Beynəlxalq hüquq mexanizmlərindən istifadə təklif olunur
Deputat beynəlxalq hüququn mədəni irsin qorunması ilə bağlı mexanizmlərinin də diqqətdə saxlanılmasının vacibliyini bildirib.
Onun sözlərinə görə, 1954-cü il Haaqa Konvensiyası və 1999-cu il İkinci Protokol mədəni sərvətlərin silahlı münaqişələr zamanı qorunması üçün mühüm hüquqi çərçivə yaradır. UNESCO-nun məlumatına əsasən, 1999-cu il İkinci Protokol 1954-cü il Konvensiyasını tamamlayır, mədəni irsin xüsusi qorunması mexanizmlərini genişləndirir və ciddi pozuntularla bağlı məsuliyyət mexanizmləri müəyyənləşdirir.
“Azərbaycan beynəlxalq hüququn mədəni irsin qorunmasına dair mexanizmlərindən ardıcıl istifadə etməlidir. 1954-cü il Haaqa Konvensiyası və onun 1999-cu il İkinci Protokolu çərçivəsində mümkün pozuntular sənədləşdirilməli, müvafiq qurumlara hüquqi müraciətlər ünvanlanmalıdır. Hər bir müdaxilə ayrıca araşdırılmalı, hüquqi nəticələr sübutlara və səlahiyyətli araşdırmaların qənaətlərinə əsaslanmalıdır”, – deyə deputat qeyd edib.
UNESCO-nun məlumatında da mədəni irsin qorunması üçün inventarların hazırlanması, fövqəladə tədbirlərin planlaşdırılması və məsul qurumların müəyyənləşdirilməsi kimi mexanizmlərin əhəmiyyəti vurğulanır.
Deputat həmçinin beynəlxalq parlamentlərarası təşkilatlarda məsələnin sistemli şəkildə qaldırılmasını, ekspert dinləmələrinin keçirilməsini, yazılı müraciətlərin və qətnamə təşəbbüslərinin irəli sürülməsini vacib hesab edib.
Bununla yanaşı, Azərbaycan alimlərinin xarici tədqiqatçılarla əməkdaşlığının genişləndirilməsi, alban irsi ilə bağlı elmi nəşrlərin və rəqəmsal arxivin yaradılması təklif olunub.
“Beləliklə, tarixi həqiqət yalnız bəyanatlarda deyil, beynəlxalq elmi dövriyyədə və hüquqi sənədlərdə də öz layiqli yerini tutar”, – deyə deputat bildirib.
O vurğulayıb ki, Alban irsinin qorunması Azərbaycanın tarixi-mədəni yaddaşının mühüm istiqamətlərindən biridir və bu proses dini və mədəni müxtəlifliyə hörmət, eləcə də abidələrin tarixi-memarlıq xüsusiyyətlərinin mühafizəsi prinsipləri ilə həyata keçirilməlidir.
“Xudavəng və Gəncəsər ətrafındakı mübahisələrdə Azərbaycanın mövqeyi elmin, hüququn və diplomatiyanın dili ilə ifadə olunmalıdır. Tarixi irsimizi qorumaq keçmişə sahib çıxmaqla yanaşı, gələcək nəsillərin həqiqəti öyrənmək hüququnu müdafiə etmək deməkdir”, – deyə deputat əlavə edib.
Odlar.media