Beləliklə, bu fəaliyyətin yalnız coğrafiyası deyil, zaman perspektivi də genişlənir. Bir tərəfdə türkoloji yaddaşın dərin qatları, digər tərəfdə isə Azərbaycan dilinin 2040-cı ilə qədər uzanan inkişaf üfüqü dayanır. Keçmişin elmi irsi ilə gələcəyin çağırışlarını bir araya gətirən bu xətt professor Nadir Məmmədlinin elmi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən birini təşkil edir.
Professorun fəaliyyət coğrafiyasına nəzər saldıqda isə qarşımıza daha geniş və rəngarəng bir mənzərə çıxır. Bakıdan Ankaraya, Almatıdan Özbəkistana, müxtəlif elmi mərkəzlərdən beynəlxalq konfranslara qədər uzanan bu coğrafiya sadəcə bir alimin çoxsaylı səfərlərinin xəritəsi deyil. Bu, elmi əlaqələrin qurulduğu, fikir mübadiləsinin aparıldığı, ortaq tədqiqatların müzakirə edildiyi və yeni əməkdaşlıq imkanlarının meydana çıxdığı geniş bir düşüncə məkanının xəritəsidir.
2025-ci ildə Qazaxıstan, Türkiyə və digər ölkələrin elmi mərkəzlərində keçirilən tədbirlər, Türk dünyası ilə əməkdaşlığa yönəlmiş görüşlər, 2026-cı ildə türkoloji tədbirlərin daha da intensivləşməsi bu istiqamətin artıq epizodik deyil, davamlı xarakter daşıdığını göstərir. Burada coğrafi məsafələr elmi düşüncə üçün maneəyə çevrilmir; əksinə, müxtəlif elmi mühitləri bir-birinə bağlayan körpülərə çevrilir.
Belə bir fəaliyyətdə elmi təşkilatçılıq anlayışı inzibati vəzifənin çərçivəsindən xeyli kənara çıxır. Rəhbər yalnız mövcud elmi potensialı idarə etmir. Qarşısında yeni əlaqələr qurmaq, yeni tədqiqat istiqamətləri açmaq, gənc alimləri daha geniş elmi mühitə çıxarmaq, milli elmi irsi beynəlxalq elmi dövriyyəyə daxil etmək kimi mühüm vəzifələr də dayanır. Əsl elm təşkilatçılığı, əslində, yalnız bu günün imkanlarını idarə etmək deyil, sabahın elmi mühitini formalaşdırmaq məsuliyyətidir.
Professor Nadir Məmmədlinin elmi portretində məhz bu cəhət xüsusi diqqət çəkir. O, bir tərəfdən klassik dilçilik məktəbinin yetişdirdiyi alimdir, digər tərəfdən isə dilçiliyin qarşısında tamamilə yeni sualların dayandığı müasir dövrün elm təşkilatçısıdır.
Bir tərəfdən arxivlərə, qədim mətnlərə, lüğətlərə və zəngin türkoloji irsə qayıdır, digər tərəfdən milli korpus, müəllif korpusları, konkordanslar, süni intellekt və kompüter dilçiliyi kimi müasir istiqamətlərə üz tutur. Bir tərəfdən Azərbaycan dilçiliyinin elmi problemlərini araşdırır, digər tərəfdən Azərbaycan dilini türkoloji və beynəlxalq elmi məkanın daha geniş kontekstində düşünür.
Məhz bu yanaşma onun fəaliyyətində keçmişlə gələcək arasında canlı bir bağ yaradır. Çünki dil yalnız keçmişdən bizə miras qalan bir sərvət deyil; o, eyni zamanda daim inkişaf edən, yeni texnologiyalarla qarşılaşan, yeni elmi metodlarla araşdırılan və gələcək nəsillərə ötürülən canlı bir sistemdir.
Düşüncə adamı üçün elm yalnız keçmişi izah etmək deyil, həm də gələcəyi görməyə cəhddir. Professor Nadir Məmmədlinin son illərdəki fəaliyyətinə bu prizmadan nəzər saldıqda onun gördüyü işlərin arxasında güclü elmi entuziazm, axtarış və yeniliyə açıq düşüncə hiss olunur. Azərbaycan dilçiliyinin imkanlarını genişləndirmək, türkoloji irsi yeni nəsillərin elmi dövriyyəsinə qaytarmaq və Türk dünyasının elmi potensialının daha geniş əməkdaşlıq məkanında üzə çıxmasına töhfə vermək bu fəaliyyətin mühüm istiqamətlərindəndir.
Bəlkə də insan ömrünə verilə biləcək ən gözəl qiymət onun neçə il yaşaması deyil, yaşadığı illər ərzində hansı düşüncə izini buraxmasıdır. Çünki zaman insanın ömrünü ölçür, elm isə onun izini.
Bu gün professor Nadir Məmmədlinin doğum günüdür. Onun ömür yoluna nəzər salanda qarşımızda yalnız bir dilçi alimin tərcümeyi-halı dayanmır. Qarşımızda kitablarla, arxivlərlə, sözlə, dillə, türkoloji yaddaşla, elm təşkilatçılığı ilə və gələcəyin texnologiyaları ilə kəsişən geniş və zəngin bir elmi yol görünür.
Bu yolun hər mərhələsində bir axtarış, hər axtarışın arxasında isə yeni bir sual dayanır. Elmin gözəlliyi də elə bundadır: cavab tapıldıqca yeni suallar yaranır, bir tədqiqat digərinə yol açır, bir fikir başqa bir fikrin başlanğıcına çevrilir.
Ona görə də bu yol davam edir. Çünki elm adamının həqiqi yaşı təqvimdəki illərlə deyil, qarşısında hələ neçə sualın, neçə araşdırmanın, neçə ideyanın və neçə yeni elmi üfüqün dayanması ilə ölçülür.
Əziz Nadir müəllimi Azərbaycan elminə, Azərbaycan dilçiliyinə və türkoloji düşüncəyə verdiyi dəyərli töhfələrin işığında səmimi qəlbdən salamlayır, ona möhkəm cansağlığı, yeni elmi uğurlar, tükənməz yaradıcılıq enerjisi və uzun illər davam edəcək işıqlı elm yolu arzulayıram.
Qoy sözünüz, elminiz və yaratdığınız elmi körpülər uzun illər Azərbaycanı Türk dünyasının düşüncə məkanları ilə birləşdirən yolların işığı olsun!
Yubileyiniz mübarək, əziz Nadir müəllim!
İlham Tahirov, Filologiya elmləri doktoru, professor
Odlar.media