{"id":83921,"date":"2026-08-21T13:37:04","date_gmt":"2026-08-21T09:37:04","guid":{"rendered":"https:\/\/odlar.media\/?p=83921"},"modified":"2026-08-21T13:37:04","modified_gmt":"2026-08-21T09:37:04","slug":"bir-camadan-sevinc-rafael-huseynov-yazir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/odlar.media\/?p=83921","title":{"rendered":"Bir \u00e7amadan sevinc &#8211;\u00a0Rafael H\u00fcseynov yaz\u0131r"},"content":{"rendered":"<table class=\"mtop\" border=\"0\" width=\"100%\" cellspacing=\"0\" cellpadding=\"0\" align=\"center\" bgcolor=\"#ffffff\">\n<tbody>\n<tr>\n<td width=\"245px\">\n<table>\n<tbody>\n<tr>\n<td><\/td>\n<td valign=\"top\"><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/td>\n<td width=\"245px\"><\/td>\n<td width=\"245px\"><\/td>\n<td width=\"245px\"><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p><i><b>Rafael H\u00dcSEYNOV<\/b><\/i><\/p>\n<div class=\"home-logo\">\n<div class=\"top-mini-menu\">\n<div class=\"top-mini-menu-t\">\n<div class=\"sayt-chome\">\n<div class=\"sayt-cleft\">\n<div class=\"home-999\">\n<div class=\"home-bolum477\">\n<div><\/div>\n<div class=\"full-post-image\"><b><i>Akademik<\/i><\/b><\/div>\n<div class=\"full-post-article\">\n<div id=\"font_size\">\n<p><strong>O g\u00fcn C\u0259f\u0259r he\u00e7 zaman olmad\u0131\u011f\u0131 kimi xo\u015fb\u0259xt idi. 1924-c\u00fc il noyabr ay\u0131n\u0131n 10-u idi. Bak\u0131ya soraq \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131 &#8211; Tiflisd\u0259ki Az\u0259rbaycan teatr\u0131 yeni m\u00f6vs\u00fcm\u0259 ba\u015flay\u0131r v\u0259 ilk tama\u015fa &#8220;Ayd\u0131n&#8221; olacaq.<\/strong><\/p>\n<p>Ancaq Bak\u0131da da el\u0259 h\u0259min ild\u0259, h\u0259min g\u00fcnd\u0259 s\u0259hn\u0259d\u0259 &#8220;Ayd\u0131n&#8221; idi. \u018fs\u0259ri s\u0259hn\u0259y\u0259 Aleksandr Aleksandrovi\u00e7 Tuqanov haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131 &#8211; ba\u015f rejissor o idi, rejissor Sidqi Ruhulla. H\u0259min g\u00fcn\u0259c\u0259n Abbas Mirz\u0259 \u015e\u0259rifzad\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 Ayd\u0131n\u0131 oynam\u0131\u015fd\u0131. Ancaq bug\u00fcnk\u00fc Ayd\u0131n\u0131 \u00f6t\u0259n Ayd\u0131nlardan b\u00fcsb\u00fct\u00fcn f\u0259rql\u0259nirdi. M\u0259rziy\u0259 Davudova h\u0259min g\u00fcn\u0259c\u0259n ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 G\u00fclt\u0259kin olmu\u015fdu. Ancaq bug\u00fcnk\u00fc G\u00fclt\u0259kini ke\u00e7\u0259ns\u0259f\u0259rkil\u0259rin ham\u0131s\u0131ndan se\u00e7ilirdi. H\u0259r ikisi o g\u00fcn x\u00fcsusi \u015f\u00f6vql\u0259 oynay\u0131rd\u0131lar, ilhamla da\u015f\u0131rd\u0131lar. Ancaq h\u0259min g\u00fcn parlayan yaln\u0131z ba\u015f rollar\u0131n ifa\u00e7\u0131lar\u0131 deyildi. Oax\u015famk\u0131 tama\u015fada A\u011fasad\u0131q G\u0259rayb\u0259yli (1897-1988) d\u0259 vard\u0131, Mirseyf\u0259ddin Kirman\u015fahl\u0131 (1892-1933) da, A\u011fah\u00fcseyn Cavadov (1894-1981) da, Rza \u018ffqanl\u0131 da (1899-1973), Q\u0259m\u0259r Topuriya (\u0259sl ad\u0131: Tamara Vissarionovna Topuriya; 1902-1947) da v\u0259 ham\u0131s\u0131 bir-birini tamamlay\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>O d\u00f6vrd\u0259 T\u00fcrk Dram Teatr\u0131n\u0131n s\u0259hn\u0259si tama\u015fa\u00e7\u0131 alq\u0131\u015flar\u0131na al\u0131\u015fqan idi. &#8220;Ayd\u0131n&#8221;\u0131n ke\u00e7mi\u015f tama\u015falar\u0131nda da \u0259vv\u0259ld\u0259n-sonacan alq\u0131\u015flar davam etmi\u015fdi. Ancaq bug\u00fcnk\u00fc alq\u0131\u015flar daha gur, daha h\u0259rar\u0259tli idi. Arxada qalan g\u00fcnl\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 &#8220;Ayd\u0131n&#8221;\u0131n \u0259d\u0259bi m\u0259hk\u0259m\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6z-s\u00f6hb\u0259t, &#8220;Kommunist&#8221; q\u0259zetind\u0259 o \u0259d\u0259bi m\u0259hk\u0259m\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar d\u0259rc edilmi\u015f hesabat camaat\u0131n mara\u011f\u0131n\u0131 bir\u0259-be\u015f art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min ax\u015fam tama\u015fa salonunda iyn\u0259 atsan, d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k yer yox idi.<\/p>\n<p>Tama\u015fadan d\u0259rhal sonra Bak\u0131 q\u0259zetl\u0259rind\u0259 d\u0259rc edilmi\u015f yaz\u0131lar da heyranl\u0131qla dolu idi. Rejissor i\u015fi d\u0259, ayr\u0131-ayr\u0131 aktyorlar\u0131n ifas\u0131 da yerli-yataql\u0131 t\u0259hlil olunur, t\u0259qdir edilirdi. Ancaq bu h\u0259qiq\u0259t d\u0259 vard\u0131 ki, h\u0259min tama\u015faya baxmaq ist\u0259y\u0259nl\u0259rin \u00e7oxu bilet tapa bilm\u0259mi\u015fdi. Ona g\u00f6r\u0259 teatr bir h\u0259ft\u0259 sonra tama\u015fan\u0131 t\u0259krar\u0259n g\u00f6st\u0259rm\u0259k q\u0259rar\u0131 verir.<\/p>\n<p>Noyabr\u0131n 16-da &#8220;Ayd\u0131n&#8221;\u0131 bir d\u0259 g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Yen\u0259 tama\u015fa salonu a\u011fz\u0131nacan dolu. Bax\u0131rlar ki, camaat doymay\u0131b, &#8220;Ayd\u0131n&#8221;\u0131n n\u00f6vb\u0259ti n\u00fcmayi\u015fin\u0259 d\u0259 ehtiyac var. Noyabr\u0131n 23-d\u0259 h\u0259min tama\u015fa h\u0259min ifa\u00e7\u0131 t\u0259rkibind\u0259 bir d\u0259 s\u0259hn\u0259d\u0259dir.<\/p>\n<p>Yen\u0259 q\u0259zetl\u0259r laqeyd qalm\u0131r. Baxmayaraq ki, 3 g\u00fcn \u0259vv\u0259l, 5 g\u00fcn qabaq &#8220;Ayd\u0131n&#8221;\u0131n obiri tama\u015falar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 geni\u015f m\u0259qal\u0259l\u0259r d\u0259rc edilib, q\u0259zetl\u0259r yen\u0259 yazma\u011fa s\u00f6z tap\u0131rlar.<\/p>\n<p>V\u0259 o \u00e7a\u011f\u0131n &#8211; 1920-1930-cu ill\u0259rin d\u0259, XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rinin d\u0259 q\u0259zet-jurnallar\u0131n\u0131n s\u0259hn\u0259y\u0259 bunca h\u0259ssas m\u00fcnasib\u0259ti \u00e7ox vacib idi. Dem\u0259k olmaz ki, h\u0259min yaz\u0131lar h\u0259mi\u015f\u0259 haql\u0131 idi, y\u00fczd\u0259-y\u00fcz h\u0259qiq\u0259ti ifad\u0259 edirdi, ham\u0131s\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r pe\u015f\u0259kar idi. B\u0259z\u0259n q\u0259r\u0259zli yana\u015fmalar da olurdu, subyektiv fikirl\u0259r d\u0259 \u0259ksini tap\u0131rd\u0131. Amma \u0259sas\u0259n \u0259dal\u0259tli m\u00f6vqe ortal\u0131\u011fa qoyulur, \u0259n az\u0131 tarix \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015f ver\u0259nl\u0259rin do\u011fru m\u0259nz\u0259r\u0259si canland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. \u018fn m\u00fch\u00fcm\u00fc is\u0259 bu idi ki, tama\u015fan\u0131 haz\u0131rlayanlar, xalqa t\u0259qdim ed\u0259nl\u0259r bu diqq\u0259ti g\u00f6r\u00fcrd\u00fc, bilirdil\u0259r ki, onlar\u0131n h\u0259r s\u00f6z\u00fc, h\u0259r h\u0259r\u0259k\u0259ti izl\u0259nm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>V\u0259 qeyd edil\u0259n n\u00f6qsanlar\u0131n da a\u011flabatanlar\u0131n\u0131 yubanmadan d\u00fcz\u0259ltm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. M\u0259tbuat teatr\u0131, aktyorlar\u0131, tama\u015falara aidiyy\u0259ti olan b\u00fct\u00fcn kollektivi, h\u0259tta binan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259 daim haz\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259, k\u00f6kl\u0259nmi\u015f halda saxlay\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>M\u0259tbu s\u00f6z\u00fcn q\u0259drini d\u0259, qiym\u0259tini d\u0259 ba\u015fqalar\u0131ndan b\u0259lk\u0259 d\u0259 daha art\u0131q hiss ed\u0259n C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min yaz\u0131lar\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti daha art\u0131q idi.<\/p>\n<p>&#8220;Ayd\u0131n&#8221;\u0131n noyabrda ba\u015f tutan \u00fc\u00e7 tama\u015fas\u0131ndan sonra ayr\u0131-ayr\u0131 q\u0259zetl\u0259rd\u0259 d\u0259rc edilmi\u015f r\u0259yl\u0259r, el\u0259c\u0259 d\u0259 oktyabr\u0131n 31-d\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f \u0259d\u0259bi m\u00fchakim\u0259d\u0259n sonra &#8220;Kommunist&#8221;d\u0259 i\u015f\u0131q \u00fcz\u00fc g\u00f6rm\u00fc\u015f hesabat, h\u0259min icmal\u0131n ard\u0131nca m\u00fcxt\u0259lif tama\u015fa\u00e7\u0131lar\u0131n q\u0259zet\u0259 g\u00f6nd\u0259rdikl\u0259ri r\u0259yl\u0259r t\u0259\u0259ss\u00fcrat v\u0259 bax\u0131\u015flar\u0131n \u0259lvan palitras\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131. Orada bar\u0131\u015fas\u0131 m\u0259qamlar da vard\u0131, q\u0259buledilm\u0259z t\u0259r\u0259fl\u0259r d\u0259. C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 is\u0259 he\u00e7 vaxt \u00f6z \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 m\u00fchafiz\u0259karcas\u0131na yana\u015fmam\u0131\u015fd\u0131. N\u0259yis\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259k i\u015fin xeyrin\u0259 ola bil\u0259c\u0259ks\u0259, hans\u0131sa a\u011fl\u0131na batan d\u00fcz\u0259li\u015fl\u0259r varsa, he\u00e7 vaxt m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rmirdi, d\u0259rhal bunlar\u0131 edirdi. O d\u00f6vr\u00fcn m\u00fc\u0259llifl\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 el\u0259l\u0259ri var ki, bir s\u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259yi\u015film\u0259sini d\u0259 r\u0259va g\u00f6rm\u00fcrd\u00fc. El\u0259 H\u00fcseyn Cavidin \u00f6z\u00fc. Q\u0259tiyy\u0259n raz\u0131 olmazm\u0131\u015f ki, onun bir s\u00f6z\u00fcn\u00fc, bir ifad\u0259sini, bir misras\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fsinl\u0259r, ixtisara sals\u0131nlar, ba\u015fqa \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259qdim etsinl\u0259r. C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 is\u0259 bu bax\u0131mdan nisb\u0259t\u0259n a\u00e7\u0131q idi. Bunu xatir\u0259l\u0259r d\u0259 t\u0259sdiq edir. \u018flb\u0259tt\u0259, israrla \u00fcz\u0259rind\u0259 dayand\u0131\u011f\u0131, d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sinin \u0259s\u0259rin \u00fcmumi ideyas\u0131na ziyan vuraca\u011f\u0131 m\u0259qamlar da olurdu ki, bunlar\u0131 sonacan qoruma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131 (O q\u0259bild\u0259n olan h\u00f6c\u0259tl\u0259\u015fm\u0259l\u0259rinin, m\u00fcbariz\u0259l\u0259rinin v\u0259 haradasa g\u00fcz\u0259\u015ft\u0259getm\u0259l\u0259rinin \u0259yani \u00f6rn\u0259kl\u0259rind\u0259n biri el\u0259 Cabbarl\u0131n\u0131n 1931-ci ild\u0259 Suxumid\u0259 m\u00fcalic\u0259 alan \u0130smay\u0131l Hiday\u0259tzad\u0259y\u0259 Bak\u0131dan g\u00f6nd\u0259rdiyi m\u0259ktubunda \u0259ks-s\u0259dalan\u0131b: &#8220;Almas&#8221;\u0131 vermi\u015fdil\u0259r Mayorova (Sergey Arsenyevi\u00e7 Mayorov (1903-1973) &#8211; Az\u0259rbaycan SSR-in \u0259m\u0259kdar inc\u0259s\u0259n\u0259t xadimi (1934), Bak\u0131 \u0130\u015f\u00e7i Teatr\u0131n\u0131n ba\u015f rejissoru v\u0259 b\u0259dii r\u0259hb\u0259ri &#8211; R.H.). Oxuyub, \u00e7ox xo\u015funa g\u0259lib. Deyir &#8220;potryasayu\u015fie ssen\u0131&#8221;lar\u0131 (\u00e7ox valehedici s\u0259hn\u0259l\u0259ri &#8211; R.H.) vard\u0131r. Ancaq o, mart\u0131n 25-d\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc bizim teatr\u0131n rasporyajenisin\u0259 (ixtiyar\u0131na &#8211; R.H.) veril\u0259 bil\u0259r, \u00e7\u00fcnki o vaxta q\u0259d\u0259r &#8220;Qore ot uma&#8221; (&#8220;A\u011f\u0131ldan b\u0259la&#8221; &#8211; R.H.) qoyacaqd\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 m\u0259n\u0259 t\u0259klif etdil\u0259r ki, s\u0259n \u00f6z\u00fcn rejissor \u018flia\u011fa \u018fliyevl\u0259 birlikd\u0259 vergin\u0259n (H\u0259l\u0259 oras\u0131n\u0131 s\u0259n\u0259 yaz\u0131m ki, m\u0259ni be\u015f-alt\u0131 g\u00fcnd\u00fcr prikaz il\u0259 rejissorlu\u011fa ke\u00e7iribl\u0259r&#8230;). M\u0259n dedim ist\u0259mir\u0259m&#8230; \u00c7\u00fcnki o d\u0259yi\u015fikliyi ki, onlar ist\u0259yirl\u0259r, m\u0259n raz\u0131 ola bilm\u0259r\u0259m. Onlar deyirl\u0259r ki, he\u00e7 bir \u015feyi d\u0259yi\u015fdirm\u0259k ist\u0259mirik, ancaq bir k\u0259lm\u0259 art\u0131r ki, Almas kommunistkad\u0131r&#8230; M\u0259n deyir\u0259m ki, Almas\u0131n t\u0259bi\u0259ti tam ba\u015fqad\u0131r&#8230; Onun bir \u00e7ox s\u0259hvl\u0259ri vard\u0131r. Naivnidir (sad\u0259l\u00f6vhd\u00fcr &#8211; R.H.) v\u0259 i.a. Kommunist olsa, onun \u015f\u0259xsiyy\u0259ti il\u0259 tutdu\u011fu v\u0259ziyy\u0259t aras\u0131nda u\u00e7urum \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259r&#8230; M\u0259n deyir\u0259m qoyun bu il qals\u0131n, raz\u0131 olmurlar.<\/p>\n<p>&#8220;Bakinski rabo\u00e7i&#8221; teatr\u0131 &#8220;Sevil&#8221;i yax\u015f\u0131 verm\u0259di. Xo\u015fuma g\u0259lm\u0259di. S\u00f6zl\u0259rini bir q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015fdiribl\u0259r. M\u0259n protest etdim. Dedil\u0259r, yolda\u015f Cabbarl\u0131, g\u00f6rd\u00fcn ki, b\u00f6y\u00fck-b\u00f6y\u00fck ki\u015fil\u0259r yayl\u0131q \u00e7\u0131xar\u0131b u\u015faq kimi a\u011flay\u0131rd\u0131lar. Arvad v\u0259 q\u0131zlardan dan\u0131\u015fma\u011fa bel\u0259 d\u0259ym\u0259z&#8230; S\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn salon yar\u0131m saat ovasiya (alq\u0131\u015f seli. Cabbarl\u0131n\u0131n bu m\u0259ktubda ayr\u0131-ayr\u0131 rus k\u0259lm\u0259l\u0259rini i\u015fl\u0259tm\u0259si \u0259s\u0259rini rusca tama\u015faya qoymu\u015f h\u0259mkarlarla edilmi\u015f s\u00f6hb\u0259tl\u0259rini oldu\u011fu kimi \u00e7atd\u0131rmaq ist\u0259yind\u0259n g\u0259lir. Rusdillil\u0259rl\u0259 olan s\u00f6hb\u0259tl\u0259rind\u0259n fraqmentl\u0259ri na\u011f\u0131l edir, onlar\u0131n dilind\u0259n hans\u0131 s\u00f6z qopubsa, h\u0259min k\u0259lm\u0259l\u0259ri oldu\u011fu kimi g\u00f6st\u0259rir &#8211; R.H.) d\u00fcz\u0259ltdi, buraya g\u0259lmi\u015f yaz\u0131\u00e7\u0131lar\u0131n he\u00e7 biri bel\u0259 \u015fey g\u00f6rm\u0259mi\u015fdir. Halbuki s\u0259n yen\u0259 bizim qurulu\u015fumuzdan raz\u0131 deyils\u0259n. M\u0259n dedim: &#8220;A\u011flamalar\u0131 il\u0259 m\u0259nim i\u015fim yoxdur, Az\u0259rbaycan v\u0259 erm\u0259ni teatrlar\u0131nda da a\u011flay\u0131rlar. Ovasiyan\u0131 da \u00f6z\u00fcm \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti il\u0259 rus k\u00fctl\u0259si aras\u0131ndak\u0131 rabit\u0259 aya\u011f\u0131na hesab edir\u0259m. O ki qald\u0131 m\u0259nim \u00f6z\u00fcm\u0259, m\u0259n\u0259 pul laz\u0131m deyil, el\u0259 b\u00f6y\u00fck ad\u0131m da yoxdur ki, bat\u0131ras\u0131n\u0131z. Lyubitel babayam (fikir verirsinizmi, yen\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc &#8220;lyubitel&#8221; &#8211; h\u0259v\u0259skar adland\u0131r\u0131r &#8211; R.H.), durmu\u015fdum yerimd\u0259, bayaq da yerd\u0259ydim, yen\u0259 d\u0259 yerd\u0259y\u0259m. Ancaq bu \u0259s\u0259r Az\u0259rbaycan s\u0259hn\u0259sinin \u0259s\u0259ridir. M\u0259n raz\u0131 olmaram ki, siz o s\u0259hn\u0259ni \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na alas\u0131n\u0131z&#8230; \u00e7\u00fcnki Az\u0259rbaycan s\u0259hn\u0259si bel\u0259 primitiv v\u0259 b\u0259dii qiym\u0259ti olmayan s\u0259thi agitkalardan (t\u0259bli\u011fatc\u0131qlardan &#8211; R.H.) y\u00fcks\u0259kdir. N\u0259 is\u0259, bu da h\u0259l\u0259 qals\u0131n&#8230;<\/p>\n<p>&#8230;T\u00fcrk \u0130\u015f\u00e7i Teatr\u0131 da &#8220;Sevil&#8221;i verir. Orada \u00dclvi v\u0259 M\u0259rziy\u0259 oynay\u0131rlar&#8230; indi Qutman (David Qriqoryevi\u00e7 Qutman (1884-1946) &#8211; tan\u0131nm\u0131\u015f teatr v\u0259 kino rejissoru, aktyor v\u0259 dramaturq, Moskva Akademik Satira Teatr\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri v\u0259 ilk b\u0259dii r\u0259hb\u0259ri &#8211; R.H.) &#8220;Sevil&#8221;i verir. O da ba\u015f-ayaq vurur. M\u0259s\u0259l\u0259n, bir bal verir. Orada Bala\u015f\u0131n bir qohumunu \u00f6ld\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, Ataki\u015finin geydiyi &#8220;\u00f6l\u00fc&#8221; paltar\u0131 m\u0259lum olurmu\u015f&#8230; Baxd\u0131m&#8230; baxd\u0131m&#8230; n\u0259 deyim? X\u00fclas\u0259, bir tutu\u015fduq. Yar\u0131yacan t\u0259slim oldu. Sabah bir d\u0259 dan\u0131\u015faca\u011f\u0131q&#8221;).<\/p>\n<p>Amma C\u0259f\u0259rin ayr\u0131-ayr\u0131 aktyorlar\u0131n canayatan, u\u011furlu replikalar\u0131n\u0131 da sonralar \u00f6z \u0259li il\u0259 m\u0259tn\u0259 \u0259lav\u0259 etdiyi az olmam\u0131\u015fd\u0131, bel\u0259c\u0259, improviz\u0259 kimi do\u011fulmu\u015f m\u00fc\u0259yy\u0259n ifad\u0259l\u0259r, b\u0259z\u0259n b\u00fct\u00f6v c\u00fcml\u0259l\u0259r m\u00fc\u0259llif m\u0259tninin qoynunda \u0259riyib qanunil\u0259\u015firmi\u015f (B\u0259z\u0259n bel\u0259 d\u0259 olurmu\u015f ki, C\u0259f\u0259r hans\u0131sa aktyorun b\u0259dah\u0259t\u0259n dediyi v\u0259 d\u00f6\u015f\u00fcn\u0259 yatan hans\u0131sa u\u011furlu replikas\u0131na el\u0259 o deyi\u015f\u0259 yara\u015fan ayr\u0131 bir ifad\u0259, ya c\u00fcml\u0259 \u0259lav\u0259 edib \u0259s\u0259r\u0259 sal\u0131rm\u0131\u015f &#8211; R.H.). Sad\u0131q Salehin (1907-1977) \u015fahidliyidir ki, &#8220;Almas&#8221;\u0131n s\u0259hn\u0259y\u0259 t\u0259z\u0259c\u0259 g\u0259ldiyi vaxtlarm\u0131\u015f. Tama\u015fa gedirmi\u015f, Cabbarl\u0131 da teatrdaym\u0131\u015f, Rza T\u0259hmasib (1894-1980) Hac\u0131 \u018fhm\u0259dmi\u015f v\u0259 Aftili d\u0259 M\u0259h\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n Atamal\u0131b\u0259yov (1890-1943) oynay\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>S\u0259hn\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7ox arxay\u0131n hiss ed\u0259n Rza T\u0259hmasib &#8211; Hac\u0131 \u018fhm\u0259d arada n\u00f6vb\u0259ti improviz\u0259sini edir. \u00dcz\u00fcn\u00fc Atamal\u0131b\u0259yova tutaraq: &#8220;Ay Aftil, n\u0259 vermis\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc arvadlar\u0131n aras\u0131na?! \u018f\u015fi, ordan bu yana \u00e7\u0131xsana!&#8221; Tama\u015fa\u00e7\u0131lar bu s\u00f6z\u00fc g\u00fcl\u00fc\u015fl\u0259 qar\u015f\u0131layaraq alq\u0131\u015flay\u0131r. El\u0259 h\u0259min ax\u015fam C\u0259f\u0259r d\u0259 T\u0259hmasib\u0259 deyir ki, art\u0131rmandan xo\u015fum g\u0259ldi, onu \u0259lav\u0259 edir\u0259m pyes\u0259, g\u0259l\u0259n d\u0259f\u0259d\u0259n etibar\u0259n h\u0259mi\u015f\u0259 i\u015fl\u0259t.<\/p>\n<p>Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn sonra yen\u0259 &#8220;Almas&#8221; gedir, yen\u0259 h\u0259min epizod g\u0259lib \u00e7at\u0131r, art\u0131q &#8220;r\u0259smi icaz\u0259si&#8221; d\u0259 olan T\u0259hmasib \u00f6t\u0259n tama\u015fada tap\u0131b dediyi c\u00fcml\u0259ni bu d\u0259f\u0259 bir az da \u0259dayla, deyi\u015fin\u0259 bir az da \u00e7ox kinay\u0259 qataraq s\u00f6yl\u0259yir. Yen\u0259 camaat g\u00fcl\u00fc\u015f\u00fcr. Amma \u00f6t\u0259ns\u0259f\u0259rkind\u0259n f\u0259rqli olaraq, Aftil &#8211; Atamal\u0131b\u0259ov bu d\u0259f\u0259 Hac\u0131 \u018fhm\u0259din h\u0259min iyn\u0259li s\u00f6zl\u0259rinin qar\u015f\u0131s\u0131nda susmur, d\u0259rhal Hac\u0131 \u018fhm\u0259dinkind\u0259n d\u0259 art\u0131q ri\u015fx\u0259ndl\u0259 bel\u0259 cavab verir: &#8220;Hac\u0131, s\u0259nin kimi ki\u015fil\u0259rin aras\u0131nda oturmaqdansa, arvadlar\u0131n aras\u0131nda oturmaq daha yax\u015f\u0131d\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p>Aftil bel\u0259 dey\u0259nd\u0259 gurultulu alq\u0131\u015f qopur v\u0259 h\u0259min ax\u015fam T\u0259hmasib Atamal\u0131b\u0259yovun o s\u00f6zl\u0259ri b\u0259dah\u0259t\u0259n tap\u0131b dem\u0259sin\u0259 bir az \u015f\u00fcbh\u0259yl\u0259, amma h\u0259r halda ehtiyatla soru\u015fur: &#8220;M\u0259mm\u0259dh\u0259s\u0259n, Hac\u0131 \u018fhm\u0259din replikas\u0131na o t\u0259h\u0259r cavab verm\u0259k q\u0259fild\u0259n hardan a\u011fl\u0131na g\u0259ldi?&#8221;<\/p>\n<p>Atamal\u0131b\u0259yov g\u00fcl\u00fcr: &#8220;M\u0259nim a\u011fl\u0131ma g\u0259lm\u0259di ki&#8230; Tama\u015fadan qabaq C\u0259f\u0259r o c\u00fcml\u0259ni yaz\u0131b m\u0259n\u0259 verdi ki, T\u0259hmasib o c\u00fcr dey\u0259nd\u0259 s\u0259n d\u0259 bu c\u00fcr cavab ver&#8221;).<\/p>\n<p>1924-c\u00fc il idi, C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n 25 ya\u015f\u0131 vard\u0131. U\u011fur u\u011fur ard\u0131nca g\u0259lirdi, h\u0259yat e\u015fqi il\u0259 da\u015f\u0131rd\u0131. 1924-c\u00fc ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 \u00fcrcah oldu\u011fu d\u0259rd-ac\u0131 asta-asta s\u0259ngiyir, o, sabaha daha art\u0131q \u00fcmidl\u0259rl\u0259 baxma\u011fa ba\u015flay\u0131rd\u0131. Ancaq bu ilin, 1924-\u00fcn \u0259vv\u0259lind\u0259 C\u0259f\u0259r bir \u015feir d\u0259 yazm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259min \u015feir h\u0259yat yox, h\u0259yatdan \u0259b\u0259di gedi\u015f bar\u0259d\u0259 idi. O misralar\u0131 yazm\u0131\u015fd\u0131 ki, anas\u0131n\u0131n q\u0259bir da\u015f\u0131nda h\u0259kk edilsin. Bu misralar ya\u015f\u0131ndan \u00e7ox ir\u0259li getmi\u015f, 25-ind\u0259 art\u0131q b\u0259lk\u0259 50-ni d\u0259 arxada qoymu\u015f kimi i\u00e7\u0259rid\u0259n qocamanla\u015fm\u0131\u015f bir insan\u0131n h\u0259yat, \u00f6l\u00fcm haqq\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259ri idi:<\/p>\n<p><strong>\u00d6lm\u0259k &#8211; o geni\u015f k\u00f6rp\u00fcn\u00fc<\/strong><\/p>\n<p><strong>h\u0259r k\u0259s ke\u00e7\u0259c\u0259kdir,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Bir bad\u0259 ki, ondan b\u00fct\u00fcn al\u0259m i\u00e7\u0259c\u0259kdir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>H\u0259r s\u00fcsl\u00fc \u00e7i\u00e7\u0259k sonda saralm\u0131\u015f quru yarpaq,<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0130nsan da n\u0259dir? \u018fvv\u0259li torpaq, sonu torpaq.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Al\u0259m do\u011facaq, dir\u00e7\u0259l\u0259c\u0259k, m\u0259hv olacaqd\u0131r,<\/strong><\/p>\n<p><strong>D\u00fcnya bo\u015f ik\u0259n \u0259vv\u0259li, h\u0259p bo\u015f qalacaqd\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Bir t\u0259k s\u0259ni m\u0259hv etm\u0259di bu qanl\u0131 t\u0259bi\u0259t,<\/strong><\/p>\n<p><strong>H\u0259p yoxlu\u011fa, h\u0259p he\u00e7liy\u0259 m\u0259hkum b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t.<\/strong><\/p>\n<p>\u0130nsanlar\u0131 s\u00f6zl\u0259 m\u0259ftun etm\u0259yin, q\u0259fil h\u0259yat d\u00f6n\u00fc\u015fl\u0259rinin m\u0259har\u0259tli t\u0259sviri il\u0259 mat qoyma\u011f\u0131n ustas\u0131 olan C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131 h\u0259r hans\u0131 ifa\u00e7\u0131n\u0131n istedadl\u0131 oyunu il\u0259 diksindirm\u0259si \u00e7ox \u00e7\u0259tin idi. \u00d6z\u00fc sur\u0259tl\u0259r yaradan, \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 aktyorluq s\u0259ri\u015ft\u0259l\u0259ri olan, ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u0259yata g\u0259tirdiyi sur\u0259tl\u0259ri h\u0259l\u0259 s\u0259hn\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259mi\u015fd\u0259n \u00f6z\u00fc \u00fcr\u0259yind\u0259 dan\u0131\u015fa-dan\u0131\u015fa canland\u0131ran\u0131 \u0259n misilsiz g\u00f6z\u0259l ifa il\u0259 d\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndir\u0259 bilm\u0259k \u0259sla asan m\u00fcy\u0259ss\u0259r olunas\u0131 i\u015f deyildi. Ancaq h\u0259r halda bir n\u0259f\u0259r vard\u0131 ki, C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 yeniyetm\u0259lik \u00e7a\u011flar\u0131ndan onun dan\u0131\u015f\u0131qs\u0131z vur\u011funu idi: H\u00fcseyn \u018fr\u0259blinski.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259rl\u0259rin\u0259 s\u0259hn\u0259 diriliyi ba\u011f\u0131\u015flayan aktyorlar\u0131n h\u0259r birin\u0259 ist\u0259nil\u0259n haqq itirm\u0259y\u0259n m\u00fc\u0259llif lap dil\u0259 g\u0259tirm\u0259s\u0259 d\u0259, i\u00e7\u0259risind\u0259 minn\u0259tdar olur v\u0259 t\u0259bii ki, yaz\u0131\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan \u0259lav\u0259 h\u0259m d\u0259 teatr adam\u0131 oldu\u011fundan C\u0259f\u0259r d\u0259 bel\u0259 idi, onun m\u0259xsusi r\u0259\u011fb\u0259t b\u0259sl\u0259diyi artistl\u0259r d\u0259 vard\u0131. G\u00f6rd\u00fcy\u00fc, t\u0259masda oldu\u011fu bolluca yerli v\u0259 xarici aktyorlar aras\u0131nda is\u0259 H\u00fcseyn \u018fr\u0259blinskinin onun q\u0259lbind\u0259ki yeri ayr\u0131ca idi.<\/p>\n<p>C\u0259f\u0259r \u018fr\u0259blinskini aktyorlu\u011fun zirv\u0259l\u0259rind\u0259n say\u0131rd\u0131, \u00f6mr\u00fc boyu bel\u0259 hesab etdi v\u0259 s\u0259b\u0259bsiz deyil ki, sonralar \u0259n g\u00fccl\u00fc \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259n olan &#8220;Oqtay Elo\u011flu&#8221;nu el\u0259 H\u00fcseyn \u018fr\u0259blinskinin h\u0259yat\u0131n\u0131, ke\u00e7diyi yolu, m\u00fcbariz\u0259l\u0259ri d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k q\u0259l\u0259m\u0259 ald\u0131.<\/p>\n<p>1919-cu il mart ay\u0131n\u0131n 4-d\u0259 Bak\u0131, Az\u0259rbaycan ziyal\u0131l\u0131\u011f\u0131 mat\u0259m i\u00e7\u0259risind\u0259 idi. H\u00fcseyn \u018fr\u0259blinski cavan ya\u015f\u0131nda q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdi, mill\u0259t ulduzu g\u00f6z qar\u015f\u0131s\u0131nda q\u0259ddarcas\u0131na s\u00f6nd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>H\u00fcseyn \u018fr\u0259blinski il\u0259 1919-cu ilin mart\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n vida m\u0259rasimi uzun zaman bak\u0131l\u0131lar\u0131n yadda\u015f\u0131ndan silinm\u0259di. H\u0259min g\u00fcn b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkarla \u0259b\u0259di ayr\u0131lark\u0259n onun s\u0259n\u0259t dostlar\u0131, m\u0259sl\u0259kda\u015flar\u0131 \u00fcr\u0259k s\u00f6zl\u0259rini s\u00f6yl\u0259yirdi, torpa\u011f\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 son d\u0259f\u0259 tabutda g\u00f6rd\u00fckl\u0259ri H\u00fcseyn \u018fr\u0259blinskiyl\u0259 halalla\u015f\u0131rd\u0131lar. Onun c\u0259naz\u0259si qar\u015f\u0131s\u0131nda k\u0259d\u0259rli duy\u011fular\u0131n\u0131 N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov (1854-1926), Haca\u011fa Abbasov (1882\/88-1975), Sidqi Ruhulla (1886-1959), Kaz\u0131m Ziya (1896-1956), Abbas Mirz\u0259 \u015e\u0259rifzad\u0259, Salman M\u00fcmtaz (1884-1941) dil\u0259 g\u0259tirirdi. D\u0259rd b\u00f6l\u00fc\u015f\u0259nl\u0259rin aras\u0131nda \u0259n g\u0259nci C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 olmu\u015fdu. G\u0259lib durmu\u015fdu tabutun ba\u015f t\u0259r\u0259find\u0259, cibind\u0259n bir v\u0259r\u0259q ka\u011f\u0131z \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131, H\u00fcseyn \u018fr\u0259blinskiy\u0259 h\u0259sr etdiyi noh\u0259ni &#8211; a\u011f\u0131n\u0131 oxuma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>\u0130ndi \u00fcst\u00fcnd\u0259n zamanlar ke\u00e7\u0259rk\u0259n, \u0259srl\u0259r, minill\u0259r d\u0259yi\u015f\u0259nd\u0259n sonra C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n 1919-cu ilin mart\u0131nda H\u00fcseyn \u018fr\u0259blinskinin tabutunun b\u00f6yr\u00fcnd\u0259 oxudu\u011fu o yan\u0131ql\u0131 \u015feirin misralar\u0131n\u0131 yadda\u015fdan ke\u00e7ir\u0259rk\u0259n el\u0259 z\u0259nn edirs\u0259n ki, h\u0259min s\u0259tirl\u0259ri el\u0259 h\u0259m d\u0259 \u00f6z\u00fc haqq\u0131nda deyirmi\u015f:<\/p>\n<p><strong>Zill\u0259t i\u00e7r\u0259 etdin abad s\u0259hne-yi millimizi,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Xab-i q\u0259fl\u0259td\u0259n oyatd\u0131n mill\u0259t-i k\u00fcllimizi.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Mill\u0259tin bir can yetirdin s\u0259hne-yi irfan\u0131na,<\/strong><\/p>\n<p><strong>S\u0259hne-yi milli s\u0259ninl\u0259 bir t\u0259c\u0259lla bulmada.<\/strong><\/p>\n<p><strong>C\u0259hd q\u0131ld\u0131n, t\u0259k \u00e7al\u0131\u015fd\u0131n, s\u0259hn\u0259 abad eyl\u0259din,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Xalq unutmaz xadimin, ey mill\u0259tin dilar\u0259si!<\/strong><\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259 ki, xalq unutmaz &#8211; n\u0259 H\u00fcseyn \u018fr\u0259blinskini, n\u0259 d\u0259 bu xalq\u0131n s\u0259hn\u0259sinin, \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n, s\u0259n\u0259tinin, m\u0259n\u0259viyyat\u0131n\u0131n z\u0259nginl\u0259\u015fm\u0259si, d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si, kamill\u0259\u015fm\u0259si yolunda f\u0259dakar xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015f s\u0131ra-s\u0131ra ba\u015fqa se\u00e7kinl\u0259rimizi! Onlar\u0131n ad\u0131n\u0131 mill\u0259t h\u0259mi\u015f\u0259 ba\u011fr\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda ya\u015fadacaq v\u0259 h\u0259min \u015f\u0259r\u0259fli d\u00fcz\u00fcmd\u0259 C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 da, vaxt\u0131n d\u0259yi\u015fk\u0259n yana\u015fmalar\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq, unudulmayacaq!<\/p>\n<p>Ancaq mill\u0259ti mill\u0259t etm\u0259k yolunda, mill\u0259ti daha g\u00f6z\u0259l g\u0259l\u0259c\u0259k namin\u0259 \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f o\u00e7a\u011fk\u0131 f\u0259dail\u0259rimizin ham\u0131s\u0131ndan C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n bir ba\u015fqa f\u0259rqi v\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc d\u0259 var: C\u0259f\u0259r onlar\u0131n ham\u0131s\u0131 kimi xidm\u0259tl\u0259rini v\u0259 f\u0259dakarl\u0131qlar\u0131 ed\u0259-ed\u0259, h\u0259m d\u0259 f\u0259dakarl\u0131qlar v\u0259 b\u00f6y\u00fck xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259ri \u00f6z q\u0259hr\u0259manlar\u0131 kimi tarixl\u0259\u015fdirib, haqlar\u0131nda sanball\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fc d\u0259 deyib, h\u0259m d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckl\u0259rini el\u0259 s\u0259rrast ifad\u0259 edib ki, h\u0259r deyi\u015fi el\u0259 bir t\u00f6km\u0259 heyk\u0259l kimi al\u0131n\u0131b.<\/p>\n<p>Bu yenilm\u0259z abid\u0259l\u0259r silsil\u0259sind\u0259, o m\u00fcst\u0259snalar qatar\u0131nda C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n mill\u0259t ruhunun pyedestal\u0131ndak\u0131 m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m heyk\u0259li tarixin b\u00fct\u00fcn g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259rind\u0259 \u0259n ucalarda y\u00fcks\u0259l\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>&#8230;M\u0259rziy\u0259 Davudova da, Sona Hac\u0131yeva (1907-1979) da, \u00dclvi R\u0259c\u0259b d\u0259, onlardan bir az ya\u015fl\u0131, bir q\u0259d\u0259r g\u0259nc bir \u00e7ox ba\u015fqa az\u0259rbaycanl\u0131 aktyor da, el\u0259c\u0259 d\u0259 Bak\u0131dak\u0131 rus, erm\u0259ni teatrlar\u0131n\u0131n indi tamam unudulmu\u015f, amma o \u00e7a\u011flar C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n adbaad tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ne\u00e7\u0259 artist, rejissor da \u0259dibin \u00f6mr\u00fcn\u0259 1920-ci ill\u0259rin ortalar\u0131ndan v\u0259 sonlar\u0131ndan, 1930-cu ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n girmi\u015fdil\u0259r v\u0259 daimi \u00fcnsiyy\u0259tl\u0259ri ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131, bir qismi il\u0259 dostluqlar\u0131, ail\u0259vi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri d\u0259 yaranm\u0131\u015fd\u0131. Ancaq C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131 daha k\u00f6hn\u0259d\u0259n tan\u0131yan, onunla daha \u0259vv\u0259lki vaxtlardan i\u015fl\u0259y\u0259n, teatr a\u011fsaqqallar\u0131 z\u00fcmr\u0259sin\u0259 daxil aktyorlar da vard\u0131 ki, onlardan biri Haca\u011fa Abbasov idi. S\u0259hn\u0259mizin patriarxlar\u0131ndan olan Haca\u011fa Abbasovun C\u0259f\u0259rl\u0259 tan\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 onunla ba\u011fl\u0131 xatir\u0259l\u0259rinin ya\u015f\u0131 1918-ci il\u0259 &#8211; Cabbarl\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck teatra ba\u011fl\u0131l\u0131qlar\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259linin qoyuldu\u011fu \u00e7a\u011flara do\u011fru uzan\u0131rd\u0131. H\u00fcseyn \u018fr\u0259blinskinin o vaxt Serkovnaya (sonrak\u0131 Vidadi) adlanan k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259ki m\u0259nzilind\u0259 Haca\u011fa Abbasovgil m\u0259\u015fql\u0259r\u0259 topla\u015fanda h\u0259rd\u0259n g\u00f6zl\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck qarda\u015f\u0131 Heyd\u0259rl\u0259 b\u0259rab\u0259r onlara baxma\u011fa g\u0259l\u0259n C\u0259f\u0259r d\u0259 d\u0259y\u0259rmi\u015f. Heyd\u0259r\u0259 ham\u0131s\u0131n\u0131n r\u0259\u011fb\u0259ti varm\u0131\u015f, \u00e7\u00fcnki teatr\u0131n vur\u011funuymu\u015f, \u018fr\u0259blinski v\u0259 yolda\u015flar\u0131na g\u00fcc\u00fc \u00e7atan k\u00f6m\u0259yi \u0259sirg\u0259mirmi\u015f, bilet satmaqda da onlar\u0131n dad\u0131na yetirmi\u015f. H\u0259min g\u0259li\u015fl\u0259rind\u0259n birind\u0259 m\u0259\u015fq bitib arada fasil\u0259 yarananda Heyd\u0259r qarda\u015f\u0131n\u0131 aktyorlara t\u0259qdim edir, s\u00f6yl\u0259yir ki, q\u0259l\u0259mi d\u0259 var, h\u0259tta yazd\u0131\u011f\u0131 bir pyesi bu g\u00fcn \u00f6z\u00fc il\u0259 g\u0259tirib, etiraz etm\u0259s\u0259niz, oxuyard\u0131, fikrinizi dey\u0259rdiniz.<\/p>\n<p>C\u0259f\u0259r a\u00e7\u0131r d\u0259ft\u0259rini, ba\u015flay\u0131r s\u0259hif\u0259-s\u0259hif\u0259 oxuma\u011fa, sona yeti\u015f\u0259nd\u0259 \u018fr\u0259blinski el\u0259 bir s\u00f6z deyir ki, bunun \u00f6z\u00fc \u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t\u0259 b\u0259rab\u0259rdi. S\u00f6yl\u0259yir ki, sabah teatra, m\u0259nim yan\u0131ma g\u0259l.<\/p>\n<p>Haca\u011fa Abbasov buna da \u015fahidlik edirdi ki, \u018fr\u0259blinski C\u0259f\u0259ri artistl\u0259rl\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n tan\u0131\u015f etdi v\u0259 \u00e7ox ke\u00e7m\u0259di Abbas Mirz\u0259 \u015e\u0259rifzad\u0259 il\u0259 yax\u0131n dost oldular: &#8220;Tez-tez s\u0259mimi s\u00f6hb\u0259t ed\u0259rdil\u0259r, Abbas Mirz\u0259 tama\u015falardan ba\u015fqa b\u0259dii gec\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 konsertl\u0259rd\u0259 C\u0259f\u0259rin yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feir v\u0259 monoloqlar\u0131 x\u00fcsusi temperamentl\u0259 ifa ed\u0259rdi&#8221;.<\/p>\n<p>Haca\u011fa Abbasov o \u00e7a\u011flar \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259 oynad\u0131\u011f\u0131, camaat aras\u0131nda &#8220;Satiraqit&#8221; deyil\u0259n &#8220;T\u0259nqid-t\u0259bli\u011f teatr\u0131&#8221;n\u0131n tama\u015falar\u0131na C\u0259f\u0259rin d\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m g\u0259ldiyini, teatr\u0131n b\u0259dii \u015furas\u0131n\u0131n \u00fczvl\u0259ri Mirz\u0259 C\u0259lil, \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y, M\u0259mm\u0259d S\u0259id Ordubadi, S\u00fcleyman Saninin t\u0259klifi v\u0259 xahi\u015fi il\u0259 onun v\u0259 Mirza\u011fa \u018fliyevin ifa etm\u0259l\u0259rind\u0259n \u00f6tr\u00fc kupletl\u0259r yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 da yada sal\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>V\u0259 Haca\u011fa Abbasovun zehnind\u0259 C\u0259f\u0259rin o \u00e7a\u011flarda yazd\u0131\u011f\u0131, &#8220;T\u0259nqid-t\u0259bli\u011f teatr\u0131&#8221;nda ifa edilmi\u015f, bir \u00e7oxu unudulub getmi\u015f, he\u00e7 indi Cabbarl\u0131n\u0131n cildl\u0259rin\u0259 d\u0259 daxil edilm\u0259y\u0259n s\u0259hn\u0259cikl\u0259rind\u0259n, \u015feirl\u0259rind\u0259n par\u00e7alar da qalm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>O s\u0259hn\u0259d\u0259 N\u0259riman N\u0259rimanovun (1870-1925) Az\u0259rbaycandak\u0131 quruculuqlar yolundak\u0131 \u0259m\u0259kl\u0259rini t\u0259r\u0259nn\u00fcm ed\u0259n bir Cabbarl\u0131 \u015feiri d\u0259 oxunmu\u015fdu, indi C\u0259f\u0259rin kitablar\u0131nda h\u0259min \u015feir g\u00f6z\u0259 d\u0259ymir, amma Haca\u011fa Abbasovun yadda\u015f\u0131 o u\u00e7ub getmi\u015f qo\u015fqunun son iki misras\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131rd\u0131:<\/p>\n<p><strong>S\u0259nc\u0259 bizi \u015fad el\u0259y\u0259n olmad\u0131,<\/strong><\/p>\n<p><strong>M\u0259ml\u0259k\u0259t abad el\u0259y\u0259n olmad\u0131.<\/strong><\/p>\n<p>Bu misralar\u0131 C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 N\u0259rimanova \u00fcnvanlam\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259n tarixl\u0259rd\u0259 qiym\u0259ti he\u00e7 d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 \u0259dal\u0259tl\u0259 verilm\u0259y\u0259n mill\u0259t f\u0259daisi doktor N\u0259riman, s\u00f6z yox ki, q\u0259liz tarix par\u00e7as\u0131nda yurdunun sabah\u0131 namin\u0259 yerin\u0259 yetirm\u0259y\u0259 macal tapd\u0131\u011f\u0131 \u0259v\u0259zsiz xidm\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 bu say\u011f\u0131ya tam layiq idi. Ancaq o ger\u00e7\u0259k\u00e7i misralar el\u0259 C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 d\u0259 \u00e7ox yara\u015f\u0131r!<\/p>\n<p>&#8230;Bir \u00e7ox aktyorlar\u0131m\u0131z vard\u0131 ki, 1970-ci ill\u0259rd\u0259, 1980-l\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 art\u0131q xeyli ixtiyarla\u015fm\u0131\u015fd\u0131lar, amma m\u00fc\u0259yy\u0259n tama\u015falarda \u0259n tan\u0131nm\u0131\u015f v\u0259 t\u0259l\u0259bkar rejissorlar onlardan rollar\u0131 \u0259sirg\u0259mirdil\u0259r v\u0259 y\u0259qin, ba\u015f\u0131m\u0131zda cavanl\u0131q havas\u0131n\u0131n \u00e7\u0131l\u011f\u0131nl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ox oldu\u011fundan qocalara bel\u0259 s\u0259xav\u0259tl\u0259 meydanverm\u0259 o q\u0259d\u0259r d\u0259 d\u00f6\u015f\u00fcm\u00fcz\u0259 yatm\u0131rd\u0131, onlar\u0131n teatr\u0131m\u0131z\u0131n ke\u00e7mi\u015fd\u0259n qalan pafosunu da\u015f\u0131yan ifalar\u0131na a\u011f\u0131z da b\u00fcz\u00fcrd\u00fck. \u00dcz\u00fcm\u00fcz-g\u00f6z\u00fcm\u00fcz \u00f6yr\u0259\u015fmi\u015fdi v\u0259 A\u011fasad\u0131q G\u0259rayb\u0259ylini, \u0130smay\u0131l Osmanl\u0131n\u0131 (1902-1978) lap \u00e7oxdan teatrda v\u0259 m\u0259\u015fhur kinofilml\u0259rimizd\u0259 apar\u0131c\u0131 rollarda \u00e7ox g\u00f6rd\u00fcy\u00fcm\u00fcz s\u0259b\u0259bil\u0259, \u00fcst\u0259lik, onlar\u0131n cavanlardan geri qalmayan m\u00fcasirl\u0259\u015fm\u0259, t\u0259bii ifa q\u00fcdr\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 ist\u0259r-ist\u0259m\u0259z dig\u0259r a\u011fsaqqallardan ay\u0131r\u0131rd\u0131q, sanki he\u00e7 ya\u015flar\u0131n\u0131 da hiss etmirdik. Ancaq b\u00fct\u00fcn teatr f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri boyu s\u0131ravi rollarda \u00e7\u0131x\u0131\u015f etmi\u015f qocamanlar da vard\u0131 ki, yen\u0259 onill\u0259r qabaq oldu\u011fu kimi, ikinci plan rollar\u0131 ifa etm\u0259kd\u0259ydil\u0259r, sual oyadan da bu idi ki, m\u0259g\u0259r onlar bel\u0259 \u0259v\u0259zedilm\u0259zdil\u0259rmi? Ax\u0131 hiss edirdik ki, h\u0259min sur\u0259tl\u0259rin daha cavanlara tap\u015f\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr v\u0259 biz cavanlar\u0131n al\u0259mind\u0259 guya bu, i\u015fin d\u0259 xeyrin\u0259 olard\u0131. Amma t\u0259r\u0259dd\u00fcd d\u0259 yaran\u0131rd\u0131 ki, Mehdi M\u0259mm\u0259dov (1918-1985), Tofiq Kaz\u0131mov (1923-1980) kimi b\u00f6y\u00fck s\u0259n\u0259tkarlar v\u0259 ifrat t\u0259l\u0259bkar, \u00e7ox ciddi rejissorlar bunu edirl\u0259rs\u0259, dem\u0259k, onlar\u0131n \u00f6z m\u0259ntiqi var.<\/p>\n<p>\u0130ll\u0259r \u00f6td\u00fc, ya\u015f\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 ya\u015f, a\u011fl\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcst\u00fcn\u0259 a\u011f\u0131l g\u0259ldi, d\u00fcn\u0259nl\u0259ri daha yax\u015f\u0131 \u00f6yr\u0259ndik v\u0259 art\u0131q h\u0259min qocaman s\u0259n\u0259tkarlar da k\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fc \u00e7\u0259kib ged\u0259nd\u0259n sonra onlar\u0131n kimliyini daha h\u0259ssasl\u0131qla d\u0259rk etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131q. S\u0259hn\u0259y\u0259, teatra bax\u0131\u015flar\u0131n, yana\u015fmalar\u0131n, t\u0259l\u0259bl\u0259rin v\u0259 z\u00f6vql\u0259rin d\u0259yi\u015fdiyi yeni \u00e7a\u011flarda bu sah\u0259y\u0259 g\u0259l\u0259n t\u0259z\u0259 aktyor n\u0259sill\u0259rinin d\u0259, meydandak\u0131 cavan, ah\u0131l rejissorlar\u0131n da aras\u0131nda, y\u0259qin ki, ya\u015f\u0131 s\u0259ks\u0259n\u0259 \u00e7atan, doxsana yax\u0131nla\u015fan h\u0259min k\u00f6hn\u0259 aktyorlar\u0131 k\u00f6hn\u0259lmi\u015f, nimda\u015fla\u015fm\u0131\u015f sayanlar vard\u0131. Ancaq vaxt \u00f6td\u00fckc\u0259 bunu anlad\u0131q ki, yenil\u0259rin he\u00e7 biri teatr\u0131, s\u0259hn\u0259ni onlar kimi sev\u0259 bilm\u0259di, onlar kimi \u00f6mr\u00fcn\u00fcn m\u0259nas\u0131, taleyi kimi q\u0259bul etm\u0259di. Onlar teatra, s\u0259hn\u0259y\u0259 XX \u0259srin ilk onillikl\u0259rind\u0259 ba\u011flanm\u0131\u015fd\u0131lar v\u0259 d\u00fcnyadan ged\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r bu m\u0259h\u0259bb\u0259t h\u0259r birinin i\u00e7\u0259risind\u0259 qald\u0131, sin\u0259l\u0259rind\u0259 teatr e\u015fqi daim \u00fcr\u0259k kimi d\u00f6y\u00fcnd\u00fc. He\u00e7 vaxt ba\u015f rollarda \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259mi\u015fdil\u0259r v\u0259 rolun &#8220;b\u00f6y\u00fcy\u00fc-ki\u00e7iyi olmaz&#8221; h\u0259qiq\u0259tini onlar t\u0259s\u0259lli kimi yox, teatr\u0131n m\u00fcq\u0259dd\u0259s d\u00fcsturu olaraq qavram\u0131\u015fd\u0131lar. Onlar\u0131n aras\u0131nda yax\u0131n t\u0259masda olduqlar\u0131mdan biri Hac\u0131m\u0259mm\u0259d Qafqazl\u0131 (1898-1982), dig\u0259ri Abbas Rzayev (1904-1976) idi.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck Mehdi M\u0259mm\u0259dov art\u0131q x\u0259st\u0259, \u00fczg\u00fcn, s\u0259hn\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xmaq hal\u0131 olmayan, ancaq t\u0259bii ki, b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 usta aktyor qalan M\u0259mm\u0259dli V\u0259lixanl\u0131ya (1899-1969) haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 radiotama\u015fada t\u0259kidl\u0259 rol ver\u0259r\u0259k s\u0259sini yazanda h\u0259m \u00e7ox n\u0259cib, h\u0259m d\u0259 yet\u0259rinc\u0259 m\u00fcdrik h\u0259r\u0259k\u0259t edirdi. Ola bilsin, Mehdi M\u0259mm\u0259dov, ya qeyri rejissor Abbas Rzayev\u0259, Hac\u0131m\u0259mm\u0259d Qafqazl\u0131ya rollar ver\u0259nd\u0259 he\u00e7 d\u0259 onlardan ist\u0259dikl\u0259rini ax\u0131racan ala bilmirdil\u0259r, ancaq \u0259min idil\u0259r ki, bu aktyorlar\u0131n lap epizod olaraq s\u0259hn\u0259d\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259siyl\u0259 d\u0259 teatr\u0131m\u0131z\u0131n d\u00fcn\u0259ni il\u0259 bug\u00fcn\u00fc aras\u0131ndak\u0131 enerji ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259min olunur, Abbas Mirz\u0259, \u00dclvi, Sidqi \u0259yyamlar\u0131n\u0131n klassik havas\u0131 tama\u015fa\u00e7\u0131 salonunu doldurur. Onlar n\u0259inki h\u0259r s\u0259hn\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xmaqlar\u0131nda, h\u0259tta teatr\u0131n binas\u0131na h\u0259r giri\u015fl\u0259rind\u0259 \u00f6zl\u0259riyl\u0259 ora d\u00fcn\u0259ni g\u0259tirirdil\u0259r. Onlar\u0131n h\u0259r biri tarix da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131, yeriy\u0259n salnam\u0259, xatir\u0259 bo\u011f\u00e7as\u0131 idi. K\u00f6ksl\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan teatr\u0131n\u0131n eni\u015fli-yoxu\u015flu yollar\u0131 haqq\u0131nda says\u0131z hekay\u0259tl\u0259r vard\u0131. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n sevinir\u0259m ki, onlar\u0131n bir \u00e7oxunu el\u0259 h\u0259m\u0259n vaxtlar yazm\u0131\u015fam, xatir\u0259l\u0259rini tarixl\u0259\u015fdirmi\u015f\u0259m, ancaq dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n d\u0259 d\u0259rind\u0259n t\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259nir\u0259m ki, niy\u0259 bunu daha \u00e7ox etm\u0259mi\u015f\u0259m.<\/p>\n<p>Unudulmaz m\u00fc\u011f\u0259nnimiz Yav\u0259r xan\u0131m K\u0259l\u0259nt\u0259rlinin (1902-1979) tez-tez i\u015fl\u0259tdiyi bir z\u0259rb\u00fclm\u0259s\u0259l vard\u0131, dey\u0259rdi ki, &#8220;ondak\u0131 ya\u015f\u0131m olayd\u0131, indiki ba\u015f\u0131m olayd\u0131&#8221;.<\/p>\n<p>Hac\u0131m\u0259mm\u0259d Qafqazl\u0131 il\u0259 1970-ci ill\u0259rin sonlar\u0131na do\u011fru g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fck. Cahan Tal\u0131\u015finskaya (1909-1967) haqq\u0131nda radioda verili\u015f haz\u0131rlamaq ist\u0259yirdim. Onun \u00d6zb\u0259kistan radiosunun s\u0259s x\u0259zin\u0259sind\u0259n Az\u0259rbaycanda bilinm\u0259y\u0259n v\u0259 e\u015fidilm\u0259mi\u015f oxular\u0131n\u0131 tapm\u0131\u015fd\u0131m. Repressiyaya u\u011fram\u0131\u015f, bir vaxtlar oxular\u0131n\u0131n radio s\u0259sl\u0259nm\u0259sin\u0259 yasaq qoyulmu\u015f, Az\u0259rbaycandan s\u00fcrg\u00fcn edilmi\u015f bu ifa\u00e7\u0131n\u0131 b\u00fct\u00fcn parlaql\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yeni Az\u0259rbaycan dinl\u0259yicil\u0259rin\u0259 t\u0259qdim etm\u0259k niyy\u0259tind\u0259ydim. Onun haqq\u0131nda xatir\u0259 s\u00f6yl\u0259y\u0259 bil\u0259c\u0259k insanlar\u0131 arayanda m\u0259n\u0259 qohumu Hac\u0131m\u0259mm\u0259d Qafqazl\u0131n\u0131n sora\u011f\u0131n\u0131 verdil\u0259r. Getdim, tan\u0131\u015f olduq, dan\u0131\u015fd\u0131q, amma s\u00f6hb\u0259tl\u0259rimiz yaln\u0131z Cahan Tal\u0131\u015finskaya il\u0259 bitm\u0259di. Onun qiym\u0259t\u0259s\u0131\u011fmaz xatir\u0259l\u0259r d\u0259fin\u0259si oldu\u011funu anlay\u0131nca sonralar ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 diktofonu g\u00f6t\u00fcr\u00fcb evin\u0259 yolland\u0131m, teatr\u0131m\u0131z\u0131n onill\u0259rin uzaqlar\u0131nda qalan h\u0259yat\u0131 v\u0259 xadiml\u0259ri haqda \u00e7ox yadda\u015flar\u0131n\u0131 lent\u0259 ald\u0131m. Hac\u0131m\u0259mm\u0259d Qafqazl\u0131 k\u00f6hn\u0259 ki\u015fi idi, C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 il\u0259 ibtidai m\u0259kt\u0259bd\u0259 bir yerd\u0259 oxumu\u015fdu. Yada sal\u0131rd\u0131 ki, ibtidai m\u0259kt\u0259bd\u0259n sonra t\u0259hsil yollar\u0131m\u0131z ayr\u0131ld\u0131, m\u0259n ba\u015fqa bir m\u0259kt\u0259b\u0259 getdim, C\u0259f\u0259r is\u0259 texniki m\u0259kt\u0259b\u0259 yolland\u0131, h\u0259rd\u0259n o m\u0259kt\u0259bd\u0259 oxuyan C\u0259f\u0259ri k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 dostlar\u0131 il\u0259 ged\u0259n g\u00f6r\u0259rdim; onlar\u0131n m\u0259xsusi geyimi vard\u0131 &#8211; q\u0131z\u0131l\u0131 d\u00fcym\u0259l\u0259r, \u00e7iyinl\u0259rind\u0259 ni\u015fan, furajkalar\u0131nda balta-\u00e7\u0259kic emblemi, el\u0259 adama gend\u0259n &#8220;g\u0259l-g\u0259l&#8221; deyirdi, ham\u0131m\u0131z o geyimin h\u0259sr\u0259tini \u00e7\u0259k\u0259rdik; bir d\u0259f\u0259 C\u0259f\u0259r\u0259 zarafatla dedim ki, bu m\u0259kt\u0259bi oxuyub incinar olacaqsan? O is\u0259 g\u00fcl\u00fcms\u00fcn\u0259r\u0259k dedi ki, g\u00f6r\u0259k d\u0259.<\/p>\n<p>Qism\u0259tmi\u015f, yaz\u0131ym\u0131\u015f, C\u0259f\u0259r el\u0259 &#8220;incinar&#8221; &#8211; m\u00fch\u0259ndis olmal\u0131ym\u0131\u015f. F\u0259q\u0259t ham\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc m\u0259nada, texniki sah\u0259d\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan &#8220;incinar&#8221; yox, insanlar\u0131n q\u0259lbin\u0259, \u00fcr\u0259yin\u0259 n\u00fcfuz etm\u0259yi bacaran ruhlar m\u00fch\u0259ndisi!<\/p>\n<p>Hac\u0131m\u0259mm\u0259d Qafqazl\u0131n\u0131 b\u00f6y\u00fck teatra ba\u011flayan da C\u0259f\u0259r olmu\u015fdu.<\/p>\n<p>Hac\u0131m\u0259mm\u0259d Ma\u015fta\u011fada klub m\u00fcdiri i\u015fl\u0259yirmi\u015f, \u015f\u0259h\u0259r\u0259 h\u0259r yolu d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259 imkan olduqca teatra ged\u0259rmi\u015f. Bir g\u00fcn yen\u0259 Bak\u0131daym\u0131\u015f, k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259ki afi\u015falardan bu ax\u015fam &#8220;Ayd\u0131n&#8221;\u0131n g\u00f6st\u0259ril\u0259c\u0259yini bilinc\u0259 q\u0259t edir ki, h\u00f6km\u0259n gedib baxs\u0131n, gec\u0259ni d\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 qals\u0131n.<\/p>\n<p>Gedib biletini al\u0131r, tama\u015faya bax\u0131r, Ayd\u0131n\u0131 oynayan Abbas Mirz\u0259nin ifas\u0131 onu riqq\u0259t\u0259 g\u0259tirir, tama\u015fa\u00e7\u0131lar\u0131n k\u0259silm\u0259y\u0259n alq\u0131\u015flar\u0131, m\u0259kt\u0259b yolda\u015f\u0131n\u0131n u\u011furu \u00fcr\u0259yini f\u0259r\u0259hl\u0259 doldurur, s\u0259hn\u0259 arxas\u0131na ke\u00e7ib C\u0259f\u0259ri t\u0259brik edir. C\u0259f\u0259r ondan n\u0259 i\u015fl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful oldu\u011funu soru\u015fub-bilinc\u0259 k\u00f6m\u0259k \u0259lini uzad\u0131r v\u0259 1924-c\u00fc ild\u0259 Hac\u0131m\u0259mm\u0259d art\u0131q teatrda aktyor idi.<\/p>\n<p>Xat\u0131rlay\u0131rd\u0131 ki, g\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 m\u0259\u015fqd\u0259n sonra C\u0259f\u0259r m\u0259n\u0259 dedi ki, Hac\u0131, g\u0259ls\u0259n\u0259 g\u0259z\u0259-g\u0259z\u0259 tip axtarma\u011fa ged\u0259k.<\/p>\n<p>Raz\u0131la\u015f\u0131r, C\u0259f\u0259rl\u0259 Hac\u0131m\u0259mm\u0259d olur, teatr\u0131n cavan aktyorlar\u0131ndan H\u00fcseyn Rafi (\u0259sl soyad\u0131 \u018flizad\u0259 H\u00fcseyn G\u00fclbala o\u011flu; 1908-1964) d\u0259 qo\u015fulur onlara, g\u0259lirl\u0259r K\u00f6m\u00fcr meydan\u0131na.<\/p>\n<p>C\u0259f\u0259r bu yeri se\u00e7m\u0259yinin s\u0259b\u0259bini d\u0259 bel\u0259 izah edir ki, bura rayonlardan g\u0259l\u0259n \u00e7ox olur, h\u0259r\u0259sinin d\u0259 bir h\u00fcsn\u00fc var.<\/p>\n<p>Piyada g\u0259z\u0259-g\u0259z\u0259 \u015eamax\u0131 yolu il\u0259 \u00fcz\u00fcyuxar\u0131 gedirl\u0259rmi\u015f, g\u0259lib \u00e7at\u0131rlar bazara: &#8220;Al\u0259m bir-birin\u0259 qar\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131. G\u00f6y\u0259rti satanlar bir s\u0131rada, meyv\u0259 satanlar ba\u015fqa s\u0131rada, yemi\u015f-qarp\u0131z ortal\u0131\u011fa t\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc. Biz meyv\u0259 satanlar s\u0131ras\u0131nda ba\u015f\u0131 papaql\u0131, nazik saqqall\u0131 ah\u0131l bir ki\u015fi g\u00f6rd\u00fck, ona yana\u015fd\u0131q&#8221;.<\/p>\n<p>B\u0259lli olur ki, quru meyv\u0259 satan bu ki\u015fi Ordubaddand\u0131, x\u0259b\u0259r alanda ki, M\u0259mm\u0259d S\u0259idi tan\u0131y\u0131rsanm\u0131, deyir, nec\u0259 y\u0259ni tan\u0131y\u0131rsan, bir m\u0259h\u0259ll\u0259d\u0259nik.<\/p>\n<p>M\u0259\u015f\u0259di D\u00fcnyamal\u0131 adl\u0131 bu ki\u015fi ba\u015flay\u0131r dan\u0131\u015fma\u011fa ki, \u00f6z ba\u011flar\u0131ndak\u0131 meyv\u0259l\u0259ri nec\u0259 y\u0131\u011f\u0131b \u00e7e\u015fidl\u0259yirl\u0259r, h\u0259y\u0259tl\u0259rind\u0259ki ayr\u0131ca otaqda n\u0259 sayaq qurudurlar. Ki\u015fi dan\u0131\u015f\u0131rm\u0131\u015f, C\u0259f\u0259r diqq\u0259tl\u0259 qulaq as\u0131rm\u0131\u015f, bu xo\u015fq\u0131l\u0131q adam C\u0259f\u0259rgil\u0259 meyv\u0259 d\u0259 t\u0259klif edir ki, g\u00f6t\u00fcr\u00fcn, pay verir\u0259m.<\/p>\n<p>T\u0259\u015f\u0259kk\u00fcr edib aralan\u0131rlar. C\u0259f\u0259r\u0259 meyv\u0259 n\u0259 laz\u0131m idi, onsuz da g\u00f6t\u00fcr\u0259c\u0259yini g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>Bel\u0259c\u0259, ar\u0131lar h\u0259r \u00e7i\u00e7\u0259kd\u0259n \u015fir\u0259 y\u0131\u011fan kimi, C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 da g\u0259zirmi\u015f, bax\u0131rm\u0131\u015f, dan\u0131\u015fd\u0131r\u0131rm\u0131\u015f, m\u00fc\u015fahid\u0259 edirmi\u015f, g\u00f6r\u00fcb-e\u015fitdikl\u0259rini i\u00e7\u0259risind\u0259 s\u00fczg\u0259cd\u0259n ke\u00e7ir\u0259r\u0259k g\u0259l\u0259c\u0259k q\u0259hr\u0259manlar\u0131n\u0131n sur\u0259tl\u0259rini bi\u00e7irmi\u015f.<\/p>\n<p>Hac\u0131m\u0259mm\u0259d Qafqazl\u0131n\u0131n yad\u0131nda C\u0259f\u0259rl\u0259 1930-cu ilin iyununda Moskvada ke\u00e7iril\u0259n Birinci \u00dcmumittifaq Teatr Olimpiadas\u0131na getm\u0259kl\u0259ri d\u0259 h\u0259r an\u0131 il\u0259 bir kinoxronika kimi qalm\u0131\u015fd\u0131. Leninqradda (indi &#8211; Sankt-Peterburq) 1 ay boyunca tama\u015falar, konsertl\u0259r vermi\u015fdil\u0259r, \u00e7oxlu g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259ri olmu\u015fdu, oradan Kazana yola d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r, orada da bir-birind\u0259n maraql\u0131 g\u00fcnl\u0259r. Yar\u0131m ay\u0131 Kazanda ke\u00e7ir\u0259nd\u0259n sonra Moskvaya \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131lar. Paytaxt tama\u015fa\u00e7\u0131lar\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131nda teatr\u0131m\u0131z\u0131n tama\u015falar\u0131, aktyorlar\u0131m\u0131z\u0131n f\u00fcsunkar ifalar\u0131n\u0131n yadda\u015fa h\u0259kk olunmu\u015f izl\u0259ri, iki ay \u00e7\u0259k\u0259n bu uzun v\u0259 unudulmaz s\u0259f\u0259r \u0259snas\u0131nda s\u00f6z-s\u00f6hb\u0259tl\u0259r Hac\u0131m\u0259mm\u0259d Qafqazl\u0131n\u0131n \u00f6mr\u00fcnd\u0259ki xo\u015fb\u0259xtd\u0259n-xo\u015fb\u0259xt bir par\u00e7an\u0131n t\u0259siri he\u00e7 vaxt soyumayan, dan\u0131\u015fd\u0131qca onu g\u0259ncl\u0259\u015fdir\u0259n \u0259ks-s\u0259dalar\u0131 idi (H\u0259min s\u0259f\u0259rd\u0259 aktyor Abbas Rzayev d\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fdi. O g\u00fcnl\u0259rd\u0259n bir ne\u00e7\u0259 foto\u015f\u0259kli \u0259ziz yadigarlar kimi saxlay\u0131rd\u0131. \u015e\u0259kill\u0259rd\u0259n biri Kazanda, b\u00f6y\u00fck bir ziyaf\u0259td\u0259n sonra \u00e7\u0259kilmi\u015fdi &#8211; Az\u0259rbaycan, \u00d6zb\u0259kistan, Tatar\u0131stan teatrlar\u0131n\u0131n aktyorlar\u0131, rejissorlar\u0131, ham\u0131s\u0131 birlikd\u0259, ham\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6hr\u0259sind\u0259n xo\u015fb\u0259xtlik ya\u011f\u0131r. Abbas m\u00fc\u0259llimd\u0259n xahi\u015f etmi\u015fdim ki, verin \u015f\u0259klin \u00fcz\u00fcn\u00fc \u00e7\u0131xartd\u0131r\u0131m, sabah qaytararam. Raz\u0131la\u015fmam\u0131\u015fd\u0131. &#8220;S\u0259n n\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rsan, bu, C\u0259f\u0259rl\u0259 bir yerd\u0259 oldu\u011fum yegan\u0259 \u015f\u0259kildir, o \u015f\u0259kild\u0259kil\u0259rin \u00e7oxusu indi sa\u011f deyil. H\u0259yat\u0131m\u0131n \u0259n g\u00f6z\u0259l g\u00fcn\u00fcn\u00fcn \u015f\u0259klidir. M\u0259nim evimd\u0259 bu \u015f\u0259kild\u0259n qiym\u0259tli he\u00e7 n\u0259 yoxdur. Ged\u0259k bir fotoatelyey\u0259, m\u0259nim yan\u0131mda bunun \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0259ksinl\u0259r. Demi\u015fdim: &#8220;Ax\u0131 siz\u0259 \u0259ziyy\u0259t olacaq&#8221;. Qay\u0131tm\u0131\u015fd\u0131 ki, neyn\u0259k, \u0259v\u0259zind\u0259 \u00fcr\u0259yim arxay\u0131n olacaq, \u00e7\u0259ksinl\u0259r, \u015f\u0259kli g\u00f6t\u00fcr\u00fcm, rahat gedim ev\u0259&#8221;. Fotoatelyey\u0259 yox, &#8220;Qobustan&#8221; jurnal\u0131na getmi\u015fdik, fotoqraf dostum Tofiq Xanm\u0259mm\u0259dov xahi\u015fimi yerin\u0259 yetirmi\u015fdi. T\u0259bii ki, fotoaparatla \u00e7oxlu adam\u0131n \u0259ks olundu\u011fu bir fotodan \u00e7\u0259kil\u0259n \u015f\u0259kil orijinaldak\u0131 kimi ayd\u0131n al\u0131na bilm\u0259zdi. \u0130ndiy\u0259 n\u0259 var &#8211; skanerd\u0259n ke\u00e7irirs\u0259n, komp\u00fcterd\u0259 i\u015fl\u0259yib \u015f\u0259kli \u0259slind\u0259kind\u0259n d\u0259 yax\u015f\u0131 ed\u0259 bilirs\u0259n. Ancaq o vaxt onu da q\u0259nim\u0259t bilmi\u015fdim. Aktyor Abbas Rzayevin \u015f\u0259xsi arxivi harasa t\u0259hvil verilibs\u0259, h\u0259min \u015f\u0259klin \u0259sli, y\u0259qin ki, oradad\u0131r. O \u015f\u0259klin bir nadirliyi d\u0259 onda idi ki, arxas\u0131nda az\u0259rbaycanl\u0131, \u00f6zb\u0259k, tatar s\u0259n\u0259tkarlar\u0131n, o s\u0131radan C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131n\u0131n imzas\u0131 vard\u0131).<\/p>\n<p>C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 Teatr Olimpiadas\u0131na Az\u0259rbaycan hey\u0259tinin r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n biri kimi gedibmi\u015f v\u0259 o s\u0259f\u0259r gedi\u015find\u0259 Hac\u0131m\u0259mm\u0259d Qafqazl\u0131 sanki u\u015faql\u0131q dostunu yenid\u0259n k\u0259\u015ff etmi\u015fdi. Qocaman aktyor 1970-ci ill\u0259rin bit\u0259c\u0259yind\u0259 50 il\u0259 \u00e7atan bir uzaql\u0131qdak\u0131 hadis\u0259l\u0259rd\u0259n el\u0259 v\u0259chl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131 ki, sanki b\u00fct\u00fcn bunlar el\u0259 d\u00fcn\u0259n ba\u015f verib. Qafqazl\u0131n\u0131 heyran qoyan v\u0259 m\u0259mnun ed\u0259n h\u0259m d\u0259 buymu\u015f ki, Leninqrad\u0131n da, Tatar\u0131stan\u0131n da, Moskvan\u0131n da teatr ictimaiyy\u0259ti, ziyal\u0131lar\u0131 aras\u0131nda C\u0259f\u0259rin n\u0259 q\u0259d\u0259r h\u00f6rm\u0259ti var.<\/p>\n<p>O s\u0259f\u0259rin Hac\u0131m\u0259mm\u0259d Qafqazl\u0131n\u0131n he\u00e7 c\u00fcr unuda bilm\u0259diyi bir an\u0131 da vard\u0131. Ax\u0131r\u0131nc\u0131 g\u00fcnm\u00fc\u015f, lap az sonra y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131b d\u0259miryol va\u011fzal\u0131na yola d\u00fc\u015fm\u0259liymi\u015fl\u0259r. Bax\u0131rlar ki, C\u0259f\u0259r yoxdur.<\/p>\n<p>Yar\u0131m saat \u00f6t\u00fcr, bir saat ke\u00e7ir &#8211; nigaranm\u0131\u015flar ki, y\u0259qin ba\u015f\u0131nda n\u0259s\u0259 i\u015f var, yoxsa bel\u0259 yubanmazd\u0131.<\/p>\n<p>Va\u011fzala yollanmaqlar\u0131na azac\u0131q qalm\u0131\u015f C\u0259f\u0259r \u0259lind\u0259 iri bir \u00e7amadanla g\u0259lib \u00e7\u0131x\u0131r. Soru\u015furlar ki, bu n\u0259dir, ay C\u0259f\u0259r?<\/p>\n<p>A\u00e7\u0131r \u00e7amadan\u0131, g\u00f6r\u00fcrl\u0259r ki, a\u011fz\u0131nacan c\u00fcrb\u0259c\u00fcr u\u015faq oyuncaqlar\u0131 il\u0259 doludur. Deyirl\u0259r ki, ay C\u0259f\u0259r, iki u\u015fa\u011f\u0131n var, bu q\u0259d\u0259r oyuncaq n\u0259yin\u0259 laz\u0131md\u0131r?<\/p>\n<p>C\u0259f\u0259r q\u0131m\u0131\u015f\u0131r ki, \u00e7atacam Bak\u0131ya, qohum-\u0259qr\u0259ba, qon\u015fular ham\u0131s\u0131 t\u00f6k\u00fcl\u00fcb g\u0259l\u0259c\u0259k biz\u0259. Bel\u0259 oyuncaqlar Bak\u0131da n\u0259 g\u0259zir? Biz\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k dost-tan\u0131\u015f\u0131n da h\u0259r\u0259sinin evind\u0259 iki-\u00fc\u00e7 u\u015faq var. Oyuncaqlardan ver\u0259c\u0259m, aparacaqlar, ata-analar da sevin\u0259c\u0259k, u\u015faqlar da. Bundan g\u00f6z\u0259l n\u0259 h\u0259diyy\u0259 ola bil\u0259r?!<\/p>\n<p>Hac\u0131m\u0259mm\u0259d Qafqazl\u0131 he\u00e7 c\u00fcr yaddan \u00e7\u0131xara bilm\u0259diyi oyuncaq \u0259hvalat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 xatir\u0259sini m\u0259n\u0259 dan\u0131\u015fanda o hadis\u0259d\u0259n yar\u0131m \u0259sr\u0259d\u0259k vaxt ke\u00e7irdi, indi m\u0259n bu t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar\u0131 yazanda qocaman aktyordan h\u0259min s\u00f6hb\u0259ti e\u015fitdiyim vaxtdan \u0259lli il\u0259 yax\u0131n zaman \u00f6t\u00fcr &#8211; \u00fcst-\u00fcst\u0259 bir \u0259sr edir.<\/p>\n<p>Qafqazl\u0131 kimi, m\u0259n d\u0259 o an\u0131 unuda bilmir\u0259m v\u0259 h\u0259min xatir\u0259ni bir r\u0259mz kimi d\u0259rk edir\u0259m.<\/p>\n<p>C\u0259f\u0259r Cabbarl\u0131 h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259, insanlara, sevincl\u0259r b\u0259x\u015f etm\u0259k\u00e7\u00fcn, onlar\u0131n \u00f6mr\u00fcn\u00fc daha r\u00f6vn\u0259qli, daha ya\u015famal\u0131 etm\u0259kd\u0259n \u00f6tr\u00fc g\u0259l\u0259nl\u0259rd\u0259n idi. O \u00f6z\u00fc d\u0259 mill\u0259tin\u0259 \u0130lahinin g\u00f6nd\u0259rdiyi sevimli bir h\u0259diyy\u0259 idi. 50 il, 100 il, daha n\u0259 q\u0259d\u0259r onill\u0259r \u00f6ts\u0259 d\u0259, k\u00f6hn\u0259lm\u0259y\u0259n, u\u015fa\u011f\u0131 da, b\u00f6y\u00fcy\u00fc d\u0259 sevindirm\u0259kd\u0259, ruhland\u0131rmaqda davam ed\u0259n h\u0259diyy\u0259.<\/p>\n<p><strong>14 iyul 2026<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rafael H\u00dcSEYNOV Akademik O g\u00fcn C\u0259f\u0259r he\u00e7 zaman olmad\u0131\u011f\u0131 kimi xo\u015fb\u0259xt idi. 1924-c\u00fc il noyabr ay\u0131n\u0131n 10-u idi. Bak\u0131ya soraq \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131 &#8211; Tiflisd\u0259ki Az\u0259rbaycan teatr\u0131 yeni m\u00f6vs\u00fcm\u0259 ba\u015flay\u0131r v\u0259 ilk&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":537,"featured_media":83922,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63,1],"tags":[],"class_list":["post-83921","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dbiyyat","category-manset"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83921","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/537"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=83921"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83921\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":83923,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/83921\/revisions\/83923"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/83922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=83921"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=83921"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=83921"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}