{"id":82923,"date":"2026-08-08T15:26:51","date_gmt":"2026-08-08T11:26:51","guid":{"rendered":"https:\/\/odlar.media\/?p=82923"},"modified":"2026-08-08T15:34:02","modified_gmt":"2026-08-08T11:34:02","slug":"biz-tarixi-gelecek-ucun-oyrenmeliyik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/odlar.media\/?p=82923","title":{"rendered":"B\u0130Z TAR\u0130X\u0130 G\u018fL\u018fC\u018fK \u00dc\u00c7\u00dcN \u00d6YR\u018fNM\u018fL\u0130Y\u0130K!"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Tarixin d\u0259yi\u015fm\u0259z h\u0259qiq\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 budur ki, ayr\u0131-ayr\u0131 tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda m\u00fcbahis\u0259l\u0259r zaman-zaman s\u0259ngim\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 daha da q\u0131z\u0131\u015fa bil\u0259r. \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259rin d\u0259 art\u0131q h\u0259ddind\u0259n art\u0131q uzand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. B\u0259z\u0259n bu m\u00fcbahis\u0259l\u0259r elmi ara\u015fd\u0131rma s\u0259rh\u0259dl\u0259rind\u0259n \u00e7\u0131xaraq emosional m\u00fcst\u0259viy\u0259 ke\u00e7ir, h\u0259tta ayr\u0131-ayr\u0131 \u015f\u0259xsi v\u0259 siyasi yana\u015fmalar\u0131n ifad\u0259sin\u0259 \u00e7evrilir.<br \/>\nTarix\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 \u0259n m\u00fch\u00fcm prinsip is\u0259 faktlara s\u00f6yk\u0259nm\u0259kdir. Tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri yaln\u0131z bug\u00fcnk\u00fc siyasi, dini v\u0259 ictimai bax\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n prizmas\u0131ndan qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k d\u00fczg\u00fcn deyil. \u00c7\u00fcnki h\u0259r bir tarixi hadis\u0259 \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn siyasi, sosial, dini, iqtisadi v\u0259 h\u0259rbi reall\u0131qlar\u0131 daxilind\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259lidir.<br \/>\n\u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai d\u0259 m\u0259hz bel\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 ziddiyy\u0259tli bir tarixi d\u00f6vrd\u0259 meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015f b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259ndir.<br \/>\n\u015eah \u0130smay\u0131l sad\u0259c\u0259 tarix kitablar\u0131n\u0131n bir s\u0259hif\u0259si deyil. O, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcn siyasi m\u0259nz\u0259r\u0259sini d\u0259yi\u015f\u0259n, b\u00f6y\u00fck \u0259razil\u0259rd\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik prosesl\u0259rin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n, yeni siyasi g\u00fcc m\u0259rk\u0259zi yaradan v\u0259 n\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 regionun x\u0259rit\u0259sinin yenid\u0259n formala\u015fmas\u0131na s\u0259b\u0259b olan n\u0259h\u0259ng tarixi simad\u0131r.<br \/>\nS\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin meydana g\u0259lm\u0259si Az\u0259rbaycan v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 Yax\u0131n v\u0259 Orta \u015e\u0259rq tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259l\u0259rind\u0259n biri hesab olunur. \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n siyasi irad\u0259si v\u0259 h\u0259rbi bacar\u0131\u011f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 geni\u015f \u0259razil\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n b\u00f6y\u00fck bir d\u00f6vl\u0259t quruldu. Bu d\u00f6vl\u0259t sonrak\u0131 \u0259srl\u0259r \u0259rzind\u0259 regionun siyasi prosesl\u0259rind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131.<br \/>\n\u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259tini yaln\u0131z h\u00f6kmdar v\u0259 s\u0259rk\u0259rd\u0259 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k d\u0259 onun tarixi portretini tam \u0259ks etdirmir. O, eyni zamanda s\u00f6z s\u0259n\u0259tin\u0259 b\u00f6y\u00fck maraq g\u00f6st\u0259r\u0259n, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 \u0259s\u0259rl\u0259r yaradan v\u0259 X\u0259tai t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n tarixind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus iz qoyan \u015fairdir.<br \/>\nBu bax\u0131mdan \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n \u015f\u0259xsiyy\u0259tind\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik, h\u0259rbi-siyasi f\u0259aliyy\u0259t v\u0259 \u0259d\u0259bi yarad\u0131c\u0131l\u0131q bir-birini tamamlayan m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259tl\u0259r kimi meydana \u00e7\u0131x\u0131r.<br \/>\nOnun Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sind\u0259 poetik irs yaratmas\u0131 x\u00fcsusil\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. \u00c7\u00fcnki dil yaln\u0131z \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 milli yadda\u015f\u0131n, m\u0259d\u0259ni kimliyin v\u0259 m\u0259n\u0259vi irsin \u0259sas da\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131ndan biridir. X\u0259tainin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 bu bax\u0131mdan Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilinin v\u0259 poeziyas\u0131n\u0131n inki\u015faf tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r.<br \/>\n\u018flb\u0259tt\u0259, \u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti haqq\u0131nda yaln\u0131z m\u00fcsb\u0259t m\u0259qamlar\u0131 sadalamaqla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259k d\u0259 elmi yana\u015fma olmazd\u0131. O, XVI \u0259srin m\u00fcr\u0259kk\u0259b siyasi m\u00fchitind\u0259 b\u00f6y\u00fck imperiya u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparan h\u00f6kmdar idi. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Osmanl\u0131 imperiyas\u0131 il\u0259 S\u0259f\u0259vil\u0259r aras\u0131nda ged\u0259n siyasi v\u0259 h\u0259rbi qar\u015f\u0131durmalar regionun taleyin\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rirdi.<br \/>\n\u015eah \u0130smay\u0131l\u0131n da siyasi v\u0259 h\u0259rbi f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259hvl\u0259r, m\u00fcbahis\u0259li q\u0259rarlar v\u0259 a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259r do\u011furan hadis\u0259l\u0259r olmu\u015fdur. Lakin h\u0259min m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri ara\u015fd\u0131rmaq, s\u0259b\u0259b v\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k, hadis\u0259l\u0259ri d\u00f6vr\u00fcn reall\u0131qlar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 t\u0259hlil etm\u0259k pe\u015f\u0259kar tarix\u00e7il\u0259rin i\u015fidir.<br \/>\nTarixi ara\u015fd\u0131rma sual verm\u0259yi, m\u00fczakir\u0259 aparma\u011f\u0131 v\u0259 f\u0259rqli fikirl\u0259ri dinl\u0259m\u0259yi t\u0259l\u0259b edir. Ancaq tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda fikir y\u00fcr\u00fcd\u0259rk\u0259n emosional yana\u015fma il\u0259 elmi yana\u015fman\u0131 bir-birind\u0259n ay\u0131rmaq vacibdir.<br \/>\n\u015eah \u0130smay\u0131l kimi be\u015f \u0259sr \u0259vv\u0259l ya\u015fam\u0131\u015f b\u00f6y\u00fck tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259t\u0259 XXI \u0259srin insan\u0131n\u0131n d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc il\u0259 h\u00f6km verm\u0259k tarixi anlamaq deyil. H\u0259r bir d\u00f6vr\u00fcn \u00f6z siyasi sistemi, d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik anlay\u0131\u015f\u0131, dini m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri, h\u0259rbi qaydalar\u0131 v\u0259 sosial reall\u0131qlar\u0131 var. Bu reall\u0131qlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almadan veril\u0259n h\u00f6km is\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r s\u0259rt s\u0259sl\u0259ns\u0259 d\u0259, tarix\u0259 elmi m\u00fcnasib\u0259t say\u0131la bilm\u0259z.<br \/>\nBu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u015eah \u0130smay\u0131l haqq\u0131nda m\u00fcbahis\u0259l\u0259r apar\u0131lark\u0259n ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 onun hans\u0131 d\u00f6vrd\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, hans\u0131 siyasi \u015f\u0259raitd\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldiyi, hans\u0131 m\u0259qs\u0259dl\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131na qoydu\u011fu v\u0259 h\u0259min m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etdiyi ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nTarixi faktlar\u0131 m\u00fcasir siyasi v\u0259 ideoloji m\u00fcbahis\u0259l\u0259rin al\u0259tin\u0259 \u00e7evirm\u0259k is\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 fayda vermir.<br \/>\nBe\u015f y\u00fcz il \u0259vv\u0259l ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259ri d\u0259yi\u015fm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil. Tarix art\u0131q ya\u015fan\u0131b. Bizim v\u0259zif\u0259miz h\u0259min tarixi t\u0259hrif etm\u0259k v\u0259 ya onu \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u0259 s\u0259rf ed\u0259n \u015f\u0259kild\u0259 yenid\u0259n yazmaq yox, ondan n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarmaqd\u0131r.<br \/>\nTarix\u0259 h\u00f6rm\u0259t h\u0259m d\u0259 onun b\u00fct\u00fcn m\u00fcr\u0259kk\u0259bliyi il\u0259 q\u0259bul edilm\u0259sidir. B\u00f6y\u00fck \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri b\u00fctl\u0259\u015fdirm\u0259k d\u0259, onlar\u0131 tamamil\u0259 qaralamaq da obyektiv yana\u015fma deyil. \u018fsl tarix\u00e7ilik \u015f\u0259xsiyy\u0259tin h\u0259m nailiyy\u0259tl\u0259rini, h\u0259m d\u0259 s\u0259hvl\u0259rini ortaya qoyur, onun f\u0259aliyy\u0259tini \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn reall\u0131qlar\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259hlil edir.<br \/>\n\u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 d\u0259 \u0259n do\u011fru yol budur: emosiyalardan uzaq durmaq, elmi ara\u015fd\u0131rmalara s\u00f6yk\u0259nm\u0259k v\u0259 tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259ti b\u00fct\u00f6v \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k.<br \/>\n\u00c7\u00fcnki tarix yaln\u0131z ke\u00e7mi\u015f haqq\u0131nda m\u0259lumat toplusu deyil. Tarix h\u0259m d\u0259 c\u0259miyy\u0259tl\u0259rin yadda\u015f\u0131d\u0131r. \u00d6z tarixini bilm\u0259y\u0259n xalq g\u0259l\u0259c\u0259k haqq\u0131nda sa\u011flam q\u0259rarlar verm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259r.<br \/>\nOna g\u00f6r\u0259 d\u0259 biz tarixd\u0259 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u201cqurdalanmaq\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, tarixd\u0259n n\u0259tic\u0259 \u00e7\u0131xarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn dayanmal\u0131y\u0131q. Ke\u00e7mi\u015fin s\u0259hvl\u0259rini t\u0259krarlamamaq, u\u011furlu d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik n\u00fcmun\u0259l\u0259rini \u00f6yr\u0259nm\u0259k, milli-m\u0259d\u0259ni irsimizi qorumaq v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha d\u00fczg\u00fcn yol m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k tarix \u00f6yr\u0259nm\u0259yin \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n biri olmal\u0131d\u0131r.<br \/>\nTarix ke\u00e7mi\u015fl\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k aras\u0131nda k\u00f6rp\u00fcd\u00fcr. Biz o k\u00f6rp\u00fcn\u00fc da\u011f\u0131tmaq yox, ondan ke\u00e7\u0259r\u0259k g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 do\u011fru ir\u0259lil\u0259m\u0259k m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259yik.<br \/>\n\u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai d\u0259 Az\u0259rbaycan tarixinin bu b\u00f6y\u00fck v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. Onun irsini \u00f6yr\u0259nm\u0259k, f\u0259aliyy\u0259tini elmi \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131rmaq v\u0259 tarixd\u0259n d\u00fczg\u00fcn n\u0259tic\u0259l\u0259r \u00e7\u0131xarmaq laz\u0131md\u0131r.<br \/>\n\u00c7\u00fcnki tarix bizim arxam\u0131zda qalan yol deyil, g\u0259l\u0259c\u0259yimizi qurark\u0259n yolumuzu i\u015f\u0131qland\u0131ran yadda\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>M\u00fc\u0259llif: \u018fm\u0259kdar jurnalist, professor Qulu M\u0259h\u0259rr\u0259mli<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>M\u0259nb\u0259: Odlar.media<\/strong><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; &nbsp; Tarixin d\u0259yi\u015fm\u0259z h\u0259qiq\u0259tl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 budur ki, ayr\u0131-ayr\u0131 tarixi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259r haqq\u0131nda m\u00fcbahis\u0259l\u0259r zaman-zaman s\u0259ngim\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 daha da q\u0131z\u0131\u015fa bil\u0259r. \u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fczakir\u0259l\u0259rin d\u0259 art\u0131q h\u0259ddind\u0259n&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":537,"featured_media":82924,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,70],"tags":[],"class_list":["post-82923","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-manset","category-thlil"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82923","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/537"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=82923"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82923\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":82931,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/82923\/revisions\/82931"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/82924"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=82923"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=82923"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/odlar.media\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=82923"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}